Είναι φασισμός τώρα;

Wayne Price*

Υπάρχει μια συζήτηση στην Αριστερά σχετικά με το αν αντιμετωπίζουμε φασισμό με το καθεστώς MAGA του Τραμπ. Κάποιοι λένε «όχι», επισημαίνοντας όλες τις ελευθερίες και τα δημοκρατικά δικαιώματα που εξακολουθούν να υπάρχουν. Έχουν εμπιστοσύνη στη δημοκρατική παράδοση των Η.Π.Α.

Άλλοι επισημαίνουν τις βίαια κατασταλτικές πτυχές της κυβέρνησης Τραμπ ως απόδειξη φασισμού. Μερικοί είναι φιλελεύθεροι που έχουν τόσο μεγάλη εμπιστοσύνη στην αμερικανική δημοκρατική παράδοση ώστε έχουν μείνει σοκαρισμένοι -σοκαρισμένοι!- βλέποντας το κράτος να δρα με αντιδημοκρατικούς τρόπους. «Πρέπει να είναι φασισμός», καταλήγουν. Ποιος έχει δίκιο;

Για να συζητηθεί αυτό με γόνιμο τρόπο, είναι αναγκαίο να γίνουν ορισμένες σημαντικές διακρίσεις. Πρώτα απ’ όλα, η διαφορά ανάμεσα στην αστική δημοκρατία («φιλελεύθερη» ή «περιορισμένη» ή «κοινοβουλευτική» δημοκρατία) και τον φασισμό.

«Ο φασισμός είναι το αντίθετο της φιλελεύθερης δημοκρατίας μέσα σε μια καπιταλιστική κοινωνία. Οι υποστηρικτές του επιθυμούν να αντικαταστήσουν τη φιλελεύθερη δημοκρατία με μια διαφορετική μορφή διαχείρισης του καπιταλιστικού συστήματος, καταργώντας βασικά πολιτικά δικαιώματα και περιορισμούς στην εκτελεστική εξουσία, ενισχύοντας τον κατασταλτικό μηχανισμό ώστε να αποδυναμωθεί η οργάνωση της εργατικής τάξης και υιοθετώντας εθνο-εθνικιστικές μορφές κοινωνικού αποκλεισμού. Αντίθετα, ο σοσιαλισμός είναι το αντίθετο όχι του φιλελεύθερου-δημοκρατικού κράτους αλλά του ίδιου του καπιταλισμού». (Foster 2017, σ. 61) (Το τι ακριβώς εννοεί ο «μαρξιστής» Foster με τον όρο «σοσιαλισμός» είναι άλλο ζήτημα.) 1

Γενικά, η καπιταλιστική τάξη προτιμά μια περιορισμένη δημοκρατία από τον φασισμό ή άλλα αυταρχικά συστήματα - εφόσον υπάρχει αρκετή ευημερία και σταθερότητα. Για τους πλούσιους που κυβερνούν, το πλεονέκτημα της φιλελεύθερης δημοκρατίας είναι ότι οι διάφορες φατρίες τους μπορούν να συγκρούονται για διαφορές απόψεων και συμφερόντων και να παίρνουν αποφάσεις χωρίς αιματηρό εμφύλιο πόλεμο. Και αν ανίκανοι και ανόητοι βρεθούν στην εξουσία (!), μπορούν να απομακρυνθούν ειρηνικά στις επόμενες εκλογές. Επίσης, διευκολύνει την εξαπάτηση του πληθυσμού ώστε να πιστεύει ότι είναι ελεύθερος λαός που διευθύνει την κοινωνία.

Για την εργατική τάξη, μια περιορισμένη αστική δημοκρατία διευκολύνει την οργάνωση ενάντια στους καπιταλιστές, είτε μέσα από συνδικάτα, ριζοσπαστικές ομάδες ή άλλους τρόπους. (Μέσα στο γενικό φάσμα των αυταρχικών καθεστώτων, υπάρχουν επίσης διαφορές ανάμεσα στον φασισμό και άλλες μορφές καπιταλιστικών, αντιδημοκρατικών καθεστώτων, όπως οι παραδοσιακές μοναρχίες, κάτι στο οποίο θα αναφερθώ παρακάτω.)

Μια ακόμη βασική διάκριση είναι ανάμεσα στην κυβέρνηση του Donald J. Trump και το κίνημα του τραμπισμού. Η κυβέρνηση, αν και εξαιρετικά αυταρχική, δεν είναι προς το παρόν φασιστική. Ό,τι άλλο κι αν είναι ο φασισμός, πρόκειται για μονοκομματικό κράτος με δικτατορία ενός προσώπου (ή μιας μικρής ομάδας). Αυτό δεν ισχύει για τη σημερινή κυβέρνηση των Η.Π.Α. Αντίθετα, υπάρχει σύγκρουση μέσα στο ίδιο το κράτος ανάμεσα στα αυταρχικά τραμπικά στοιχεία (ιδιαίτερα εκείνα που κυριαρχούν στην εκτελεστική εξουσία) και άλλα τμήματα που παραμένουν λίγο-πολύ φιλελεύθερα-δημοκρατικά.

Ωστόσο υπάρχει το κίνημα MAGA. Περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της κυβέρνησης Τραμπ. Έχει τη στήριξη ενός τμήματος της μεγάλης επιχειρηματικής ελίτ, των «tech bros» της Silicon Valley και των εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αυτοί έχουν χρηματοδοτήσει ένα δίκτυο αμειβόμενων διανοούμενων. Υπάρχει επίσης μια μεγάλη μειονότητα του πληθυσμού (30 έως 40%), αποτελούμενη από απογοητευμένα κατώτερα μεσαία στρώματα και πρώην προνομιούχους λευκούς εργάτες, πολλοί από τους οποίους είναι ευαγγελιστές χριστιανοί. Αυτοί οι άνθρωποι επιθυμούν, λίγο-πολύ, ένα μονοκομματικό κράτος με δικτατορία ενός προσώπου. Είτε το αντιλαμβάνονται πλήρως είτε όχι, ο στόχος τους είναι ο φασισμός.

Σύγκριση του τραμπισμού με τον κλασικό φασισμό

Είναι χρήσιμο να συγκρίνουμε την κυβέρνηση και το κίνημα του τραμπισμού με εκείνα των κλασικών φασιστικών καθεστώτων. Αυτά ήταν ο ιταλικός φασισμός από τη δεκαετία του 1920 και μετά, και ο γερμανικός ναζισμός από τη δεκαετία του 1930. Πώς διαφέρει ο τραμπισμός από τον αρχικό φασισμό και πόσο μοιάζει με αυτόν;

Κάποιοι βλέπουν διαφορά στο ότι ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ ανέβηκαν στην εξουσία μέσω βίας, ενώ ο Τραμπ εκλέχθηκε. Αυτό δεν είναι αλήθεια. Παρ’ ότι ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ χρησιμοποίησαν βία στους δρόμους, κατέλαβαν την εξουσία νόμιμα και συνταγματικά. Και οι δύο συμμετείχαν σε εκλογές και είχαν μεγάλο αριθμό εκλεγμένων μελών του κόμματός τους στα κοινοβούλια. Ο Μουσολίνι διορίστηκε συνταγματικά πρωθυπουργός από τον βασιλιά της Ιταλίας. Ο Χίτλερ διορίστηκε καγκελάριος από τον εκλεγμένο πρόεδρο.

Όμως είχαν ανέβει στην εξουσία χρησιμοποιώντας παράνομη μαζική βία. Οργάνωσαν οπαδούς σε τάγματα με στολές και όπλα, τους Ιταλούς fascisti ή «μελανοχίτωνες» και τους ναζί «φαιοχίτωνες» ή Τάγματα Εφόδου (SA). Χωρίς κανέναν περιορισμό από τον νόμο, αυτοί οι πολιτικοί τραμπούκοι ξυλοκοπούσαν (ή σκότωναν) τους αντιπάλους τους, όπως σοσιαλιστές, κομμουνιστές, αναρχικούς και συνδικαλιστές. Εισέβαλλαν σε γραφεία συνδικάτων, κατέστρεφαν τα τυπογραφεία αριστερών εφημερίδων και απήγαγαν ηγετικά στελέχη των σοσιαλιστών. Μερικές φορές συλλαμβάνονταν και δικάζονταν, αλλά η αστυνομία και οι αντιδραστικοί δικαστές τους αντιμετώπιζαν με συμπάθεια και τους επέβαλλαν ασήμαντες ποινές.

Αυτή η οργάνωση εξωθεσμικής μαζικής βίας ήταν ένας σημαντικός τρόπος με τον οποίο ο φασισμός διέφερε από προηγούμενα αυταρχικά κινήματα, όπως τα στρατιωτικά πραξικοπήματα. Για να ανατρέψει τους υπάρχοντες πολιτικούς θεσμούς και να καταστείλει τη λαϊκή αντίσταση, ο φασισμός οργανώνει βίαιες δυνάμεις έξω από τις καθιερωμένες αρχές.

Το πρόβλημα δεν ήταν η «ελευθερία λόγου για τους Ναζί», αλλά ότι τους επιτρεπόταν να ασκούν βία και να δολοφονούν. Οι Ιταλοί αναρχικοί προσπάθησαν να οργανώσουν ένα ενιαίο μέτωπο της Αριστεράς και των συνδικάτων για να αντισταθούν φυσικά στους φασίστες, αλλά τα σοσιαλιστικά και κομμουνιστικά κόμματα δεν συμφώνησαν. Μια δεκαετία αργότερα, ο Leon Trotsky παρότρυνε με παρόμοιο τρόπο τους Γερμανούς σοσιαλιστές και κομμουνιστές να συνεργαστούν ενάντια στα Τάγματα Εφόδου των Ναζί, με παρόμοια απραξία από τους σοσιαλδημοκράτες και τους σταλινικούς.

Οι οπαδοί του Τραμπ δεν έχουν ακόμη οργανώσει φασιστικά τάγματα θανάτου, φανατικούς με κόκκινα-λευκά-μπλε πουκάμισα. Ωστόσο υπάρχει ένα τρομακτικό τραμπικό υπόγειο δίκτυο. Μερικοί ανήκουν σε μικρές φασιστικές οργανώσεις ή σε «πολιτοφυλακές». Οι περισσότεροι όμως δρουν σε μικρές ομάδες ή ως ανεξάρτητοι «μοναχικοί λύκοι». Όταν ο Τραμπ καλεί -ή ακόμη και χωρίς ρητή πρόσκληση από αυτόν- φέρνουν τα όπλα τους και απειλούν ή επιτίθενται στους «εχθρούς» του MAGA. Πολιτικοί, δικαστές, τοπικοί εκλογικοί υπάλληλοι, εργαζόμενοι σε κλινικές αμβλώσεων, άνθρωποι που επέκριναν τον Charlie Kirk μετά τη δολοφονία του, όλοι έχουν δεχθεί απειλές και μερικοί επιθέσεις. Επίσης, μετανάστες, Λατίνοι, μουσουλμάνοι, Ασιάτες, Εβραίοι, LGBTQ άτομα και Αφροαμερικανοί έχουν δολοφονηθεί.

Εν τω μεταξύ, ο Τραμπ έχει οργανώσει την I.C.E., μια μυστικοπαθή κυβερνητική υπηρεσία αποτελούμενη από ένοπλους άνδρες, μασκοφόρους, ένστολους και βίαιους χωρίς σεβασμό στον νόμο, αλλά με εγγυημένη ασυλία. Συνολικά, λοιπόν, το κίνημα και η κυβέρνηση MAGA παρουσιάζουν αυτές τις ομοιότητες με τους αρχικούς φασίστες, ακόμη κι αν δεν είναι ακριβώς το ίδιο.

Μόλις βρέθηκαν στην εξουσία, ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ απαγόρευσαν όλα τα κόμματα εκτός από το δικό τους. Οι Η.Π.Α. έχουν δύο κόμματα. Παραδοσιακά εναλλάσσονται στη διαχείριση του κράτους και της οικονομίας. Σε αντίθεση με άλλους πολιτικούς, ο Ρεπουμπλικανός Τραμπ δεν δείχνει κανέναν σεβασμό προς το αντίπαλο κόμμα. Δεν αντιμετωπίζει τους Δημοκρατικούς ως θεσμικούς αντιπάλους με τους οποίους ανταγωνίζεται και συνεργάζεται. Έχει καταγγείλει σχεδόν όλους τους κορυφαίους Δημοκρατικούς με τις πιο χυδαίες προσβολές και απειλές, αποκαλώντας τους «τρελούς ριζοσπάστες αριστερούς lunatics». Ως πρόεδρος έχει επανειλημμένα προσπαθήσει να δει πολιτικούς αντιπάλους να κατηγορούνται, να δικάζονται και να φυλακίζονται (και έχει πει ότι θα ήθελε να εκτελούνται αντίπαλοί του). Οι προσπάθειές του μέχρι στιγμής έχουν αποτύχει ως επί το πλείστον, αλλά αποκαλύπτουν την πίστη του σε μια μονοκομματική διακυβέρνηση, την οποία θα εγκαθιστούσε αν μπορούσε.

Ο Χίτλερ έδωσε σκληρή εκλογική μάχη στις γερμανικές εκλογές του 1932, αλλά ποτέ δεν κέρδισε πλειοψηφία. Ωστόσο, είπε στους υποστηρικτές του ότι αν νικούσε, «αυτές θα ήταν οι τελευταίες εκλογές». Και ο Τραμπ έχει συμμετάσχει σε εκλογές. Από τις τρεις προεδρικές του εκστρατείες, έχασε δύο φορές τη λαϊκή ψήφο και μία φορά κέρδισε οριακά. Το αρχαϊκό και αντιδημοκρατικό Electoral College τού επέτρεψε να «κερδίσει» την πρώτη του εκστρατεία το 2016. (Αυτό είναι μόνο μία από τις πολλές αντιδημοκρατικές πτυχές της παραδοσιακής αμερικανικής «φιλελεύθερης δημοκρατίας».) Ο Τραμπ και οι συνεργάτες του έχουν καταστήσει σαφές ότι οι εκλογές είναι χρήσιμες μόνο αν μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν για να πάρουν την εξουσία.

Αφού έχασε τις εκλογές του 2020, προσπάθησε παρ’ όλα αυτά να καταλάβει την εξουσία. Επιχείρησε τόσο νόμιμους όσο και παράνομους ελιγμούς. Αυτό περιλάμβανε την υποκίνηση ενός όχλου φανατικών οπαδών να προσπαθήσουν να καταλάβουν το κτήριο του Κογκρέσου, να επιτεθούν στους βουλευτές που μετρούσαν τις ψήφους του Electoral College και να επιχειρήσουν να λιντσάρουν τον ίδιο του τον αντιπρόεδρο. Έκτοτε, προσποιείται συνεχώς ότι πιστεύει πως «τον έκλεψαν» οι Δημοκρατικοί. Τώρα αυτός και το κόμμα του κάνουν ό,τι μπορούν για να νοθεύσουν τις επόμενες ενδιάμεσες εκλογές (Νοέμβριος 2026).

Με λίγα λόγια, ο Τραμπ αντιμετωπίζει τις εκλογές καθαρά εργαλειακά. Αν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατάκτηση της εξουσίας τις χρησιμοποιεί, διαφορετικά δεν πιστεύει καθόλου στην αξία τους, όπως δεν πιστεύει ούτε στη λαϊκή αυτοκυβέρνηση. Έχει επανειλημμένα εκφράσει τον θαυμασμό του για δικτάτορες και «ισχυρούς άνδρες», όπως ο Πούτιν, ο Κιμ Γιονγκ-ουν, ο Xi Jinping, ο Μπολσονάρο και ο Βίκτορ Ορμπάν.

Κεντρικό στοιχείο του αρχικού φασισμού είναι η λατρεία του ηγέτη -der Führer, il Duce- με μια «προσωπολατρία» (όπως λεγόταν και για τον Στάλιν). Τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου του Τραμπ συναγωνίζονται για το ποιος θα επαινέσει περισσότερο τον Donald. Μας λένε ότι είναι «ο σπουδαιότερος πρόεδρος στην ιστορία των Η.Π.Α.». Κανείς δεν τον αντικρούει. Αναρτά γιγαντιαία πορτρέτα του εαυτού του. Βάζει το όνομά του σε κυβερνητικά κτήρια καθώς και στο Kennedy Center. Οι λευκοί ευαγγελιστές χριστιανοί (μεγάλο μέρος της βάσης του) δηλώνουν ότι αυτός ο τόσο μη θεοσεβούμενος άνθρωπος «στάλθηκε από τον Θεό».

Προσπαθεί να γίνει δικτάτορας. Μόλις εκλέχθηκε για τη δεύτερη θητεία του, άρχισε να υπογράφει εκτελεστικά διατάγματα, επιβάλλοντας το ένα και απαγορεύοντας το άλλο. Εφόσον οι Ρεπουμπλικανοί είχαν την πλειοψηφία και στα δύο σώματα του Κογκρέσου, θα μπορούσε να νομοθετήσει το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματός του, αλλά προτίμησε να το επιβάλει με διατάγματα. Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ακολουθεί τις εντολές του στο Κογκρέσο καθώς και στις περισσότερες κυβερνήσεις των «κόκκινων» Πολιτειών - σχεδόν πάντα (αν και όσοι διεκδικούν επανεκλογή δείχνουν τελευταία μια ελάχιστη αυτονομία). Ένας λόγος που αγαπά ιδιαίτερα τους δασμούς είναι ότι μπορούσε μονομερώς να τους επιβάλλει χωρίς καμία εποπτεία (μέχρι την τελευταία απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου). Το ίδιο ισχύει και για τις απονομές χάριτος.

Ενώ τα κατώτερα δικαστήρια συχνά τον έχουν εμποδίσει, η αντιδραστική πλειοψηφία του Ανώτατου Δικαστηρίου (6 στους 9) έχει σταθεί κυρίως στο πλευρό του. Οι εξαιρέσεις αφορούν κυρίως περιπτώσεις όπου ο Τραμπ ενεργεί ενάντια στα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου (όπως στους δασμούς). Κατά τα άλλα, λειτουργούν ως κομματικοί του σύμμαχοι (όπως στην απόφασή τους ότι ο πρόεδρος -δηλαδή εκείνος- έχει ασυλία για εγκλήματα που διαπράττονται κατά τη διάρκεια της θητείας του).

Ο φασισμός είναι διαβόητος για τον ρατσιστικό εθνο-εθνικισμό του. Ο Μουσολίνι ενθάρρυνε τους Ιταλούς σε μια υπερ-αρρενωπή αίσθηση εθνικού μεγαλείου, για να δικαιολογήσει την επιθετικότητα απέναντι σε αφρικανικές χώρες (ιδιαίτερα την Αιθιοπία). Ο Χίτλερ έκανε την ανωτερότητα της «Άριας» γερμανικής «φυλής» κεντρικό στοιχείο της ιδεολογίας του, αντιπαραθέτοντάς την με τον «εχθρό», τους Εβραίους. Αυτοί υποτίθεται ότι αποτελούσαν μια σκοτεινή φυλετική συνωμοσία, και, όπως γνωρίζουμε, τους εξόντωσε κατά εκατομμύρια.

Ο Τραμπ και οι κορυφαίοι συνεργάτες του είναι ανοιχτά εθνικιστές («America First!» «Make America Great Again!»), αλλά όχι τόσο ρητά ρατσιστές. Σπάνια λέει ανοιχτά ότι οι Αφροαμερικανοί είναι κατώτεροι από τους λευκούς και ζητά τις ψήφους τους. Όσο για τους Εβραίους, είναι στενά συνδεδεμένος με την ακροδεξιά κυβέρνηση του Ισραήλ. Η κυβέρνησή του καταγγέλλει πανεπιστήμια και ακόμη και ήπιες φιλοπαλαιστινιακές φωνές ως «αντισημιτικές»!

Ωστόσο, ο ίδιος και το κίνημά του έχουν αναγάγει τους (σκουρόχρωμους) μετανάστες στον υπ’ αριθμόν ένα εχθρό. Από τη στιγμή που κατέβηκε την κυλιόμενη σκάλα στην πρώτη του εκστρατεία, οι μετανάστες παρουσιάζονταν ως η κύρια αιτία εγκληματικότητας, ανεργίας, ασθενειών και πολιτισμικής παρακμής. Στην τελευταία του εκστρατεία χρησιμοποίησε το σύνθημα «Μαζικές Απελάσεις!». Τους Αφρικανούς τους αποκαλεί «σκουπίδια» από «τριτοκοσμικές χώρες-βόθρους».

Εκτός από την απέλαση μεταναστών, η βασική εσωτερική του πολιτική είναι η καταστροφή προγραμμάτων για τη Διαφορετικότητα, την Ισότητα και τη Συμπερίληψη (D.E.I.), δηλαδή προγραμμάτων κατά του ρατσισμού. Παρ’ ότι συγκεκριμένα προγράμματα D.E.I. μπορεί να έχουν πραγματικά προβλήματα, η απάντηση του Τραμπ είναι απλώς να καταστρέψει κάθε προσπάθεια αντιμετώπισης του ρατσισμού.

Ταυτόχρονα, μέσα στο κίνημα MAGA εμφανίζονται συνεχώς εκδηλώσεις λευκής υπεροχής, αντισημιτισμού, φιλοχιτλερικών και παρόμοιων αντιλήψεων. Αυτό συνυπάρχει με μισογυνισμό, αντιφεμινισμό, ομοφοβία και τρανσφοβία, που εκφράζονται ελεύθερα από τον Τραμπ και τους συμμάχους του, άλλοτε ανοιχτά και άλλοτε συγκαλυμμένα. Αυτές οι επιθέσεις στις γυναίκες και η πίστη στην ανωτερότητα της ετεροφυλόφιλης αρρενωπότητας είναι κάτι που ο τραμπισμός μοιράζεται με τον γερμανικό και ιταλικό φασισμό.

Με τις κάθε είδους προκαταλήψεις, τον ρατσισμό, τον εθνικισμό και τις δεισιδαιμονίες του, ο φασισμός είναι πάντοτε ανορθολογικός και αντιεπιστημονικός. Αυτό ισχύει σίγουρα για το κίνημα MAGA και τον αδαή, αδιάφορο και ανόητο ηγέτη του. Υποστηριζόμενη από την πιο αντιδραστική πτέρυγα του αμερικανικού ευαγγελικού χριστιανισμού, αυτή η κυβέρνηση έχει επιτεθεί στα επιστημονικά ερευνητικά ιδρύματα της χώρας. Τοποθετώντας έναν τσαρλατάνο επικεφαλής της εθνικής υγειονομικής περίθαλψης, αρνήθηκε την αξία των εμβολίων και άλλων φαρμάκων. Και έχει εξαπολύσει πόλεμο ενάντια στο περιβάλλον, μοιάζοντας να κάνει ό,τι είναι δυνατό για να προκαλέσει μια παγκόσμια οικολογική καταστροφή που απειλεί την επιβίωση των ανθρώπων και άλλων ειδών.

Ο φασισμός είναι «ολοκληρωτικός». Οι παλαιότερες μοναρχίες και αργότερα τα αστυνομικά κράτη συνήθως απαιτούσαν μόνο να μην αμφισβητούν οι υπήκοοι τις αρχές. Κατά τα άλλα, οι άνθρωποι αφήνονταν να ασχολούνται με τις ιδιωτικές τους υποθέσεις. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο στις περιορισμένες δημοκρατίες. Ο φασισμός όμως απαιτεί από όλους να δηλώνουν την υποστήριξή τους στο σύστημα, τη συμφωνία τους με την επίσημη ιδεολογία και τη λατρεία τους προς τον Μεγάλο Ηγέτη. Λέσχες σκακιού, κολυμβητικοί σύλλογοι, εκκλησίες, ινστιτούτα αισθητικής κ.λπ. πρέπει όλα να ακολουθούν τις αρχές του Μεγάλου Αδελφού.

Ο Τραμπ δεν διαθέτει αυτή την εξουσία, αλλά θα ήθελε να την έχει. Ισχυρίζεται ότι γνωρίζει περισσότερα για την επιστήμη από τους επιστήμονες και περισσότερα για τον πόλεμο από τους στρατηγούς. Απομακρύνει επιστήμονες και στρατηγούς σύμφωνα με τις ιδιοτροπίες του. Αν οποιοσδήποτε Ρεπουμπλικανός πολιτικός διαφωνήσει έστω και λίγο μαζί του, ο Τραμπ του επιτίθεται με βιαιότητα. Πολιτικοί αντίπαλοι ερευνώνται νομικά και κατηγορούνται για εγκλήματα. Το ίδιο ισχύει και για δικαστές ή επαγγελματίες οικονομολόγους της Fed που διαφωνούν με την κρίση του. Παρεμβαίνει στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, στην τηλεόραση, στις τέχνες, στη δημόσια αρχιτεκτονική και στους πολιτιστικούς θεσμούς. Τίποτα δεν είναι ούτε πολύ μεγάλο ούτε πολύ μικρό για να μην αναμειχθεί. Το ίδιο ισχύει και για το ευρύτερο κίνημα MAGA, όπως φάνηκε μετά τη δολοφονία του Charlie Kirk. Άνθρωποι που άσκησαν την παραμικρή κριτική στον Kirk -ακόμη και όσοι ξεκαθάρισαν ότι αντιτίθενται στις πολιτικές δολοφονίες- εκτέθηκαν δημόσια, απειλήθηκαν και απολύθηκαν. Πρόκειται για ένα «ολοκληρωτικό» πολιτικό σύστημα.

(Δεν έχω αναφερθεί στις σχέσεις ανάμεσα στον δυτικό φασισμό και τα «κομμουνιστικά» καθεστώτα όπως η Ρωσία του Στάλιν ή η Κίνα του Μάο. Και τα δύο ήταν μονοκομματικές, προσωποκεντρικές, «ολοκληρωτικές» δικτατορίες. Οι εργάτες υφίσταντο εκμετάλλευση μέσω της πώλησης της εργατικής τους δύναμης και εξαναγκάζονταν να εργάζονται όσο το δυνατόν πιο σκληρά για όσο το δυνατόν λιγότερα. Οι δυτικοί φασίστες διέθεταν παραδοσιακούς μετόχους-καπιταλιστές -μια αστική τάξη- ενώ οι σταλινικοί είχαν μια συλλογική γραφειοκρατία που κυβερνούσε ένα κρατικο-καπιταλιστικό σύστημα.)

Συμπέρασμα

Συνοψίζοντας, η κυβέρνηση των Η.Π.Α. δεν είναι προς το παρόν φασιστική, όπως ορίζεται από τα ιστορικά παραδείγματα της φασιστικής Ιταλίας και της ναζιστικής Γερμανίας. Παραμένει κυρίως μια περιορισμένη αστική δημοκρατία, ή ακριβέστερα μια περιορισμένη αστική δημοκρατία σε εσωτερική σύγκρουση με φασιστικά στοιχεία. Σε σύγκριση με τα παραδείγματα του κλασικού φασισμού, το κίνημα MAGA -ως κίνημα- παρουσιάζει ορισμένες αξιοσημείωτες διαφορές αλλά και πολλές σημαντικές ομοιότητες. Εγώ θα το αποκαλούσα «φασιστικό» (ή «νεοφασιστικό»), αλλά δεν θέλω να διαφωνήσω για τις ταμπέλες. Όσοι δεν συμπαθούν τέτοιους όρους μπορεί να προτιμούν να το αποκαλούν αυταρχικό, αντιδημοκρατικό και δικτατορικό.

Ποιες είναι οι πιθανότητες ένα τέτοιο κίνημα να καταλάβει την κρατική εξουσία; Αμφιβάλλω ότι θα καταλάβει την εξουσία στο άμεσο μέλλον, αλλά πιστεύω ότι έχει καλές πιθανότητες σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον. Αυτή τη στιγμή, η μεγάλη πλειοψηφία δεν το θέλει και είναι ικανή να αγωνιστεί εναντίον του. Αυτό έχει φανεί σε όλη τη χώρα, όπως στην αντίσταση της Minneapolis απέναντι στους πράκτορες της ICE. Οι δημοσκοπήσεις έχουν δείξει μεγάλη αντιδημοτικότητα για τον Τραμπ και τις πολιτικές του. Οι μεγάλοι καπιταλιστές, στην πλειονότητά τους, δεν έχουν συμφωνήσει με το πρόγραμμα MAGA, ακόμη κι αν τείνουν να υποχωρούν υπό πίεση. Άλλωστε, τα πηγαίνουν πολύ καλά με το υπάρχον σύστημα.

Υπήρξαν και στο παρελθόν αντιδραστικές περίοδοι. Τη δεκαετία του ’50, η χώρα πέρασε μια περίοδο αντικομμουνιστικής υστερίας και καταστολής, που εκπροσωπήθηκε από τον Joe McCarthy, τον J. Edgar Hoover και την John Birch Society, καθώς και από τις «εκκαθαρίσεις ασφαλείας» δημοσίων υπαλλήλων του Truman. Ταυτόχρονα, το ένα τέταρτο του έθνους ζούσε υπό νόμιμο φυλετικό διαχωρισμό, που επιβαλλόταν από την αστυνομία και την Ku Klux Klan. Κάποιοι στην Αριστερά (όπως το Κομμουνιστικό Κόμμα) πίστευαν ότι ο φασισμός καταλάμβανε την εξουσία. Δεν συνέβη.

Σε αντίθεση με σήμερα, εκείνη ήταν επίσης μια περίοδος οικονομικής ευημερίας (τουλάχιστον για τους περισσότερους λευκούς ανθρώπους). Η περίοδος μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έχει χαρακτηριστεί ως η «Χρυσή Εποχή του Καπιταλισμού». Διήρκεσε μέχρι τη δεκαετία του ’70. Αντί για φασισμό, εξελίχθηκε σε μια περίοδο ριζοσπαστικοποίησης και εκδημοκρατισμού. Ήταν η εποχή του κινήματος Πολιτικών Δικαιωμάτων / Μαύρης Απελευθέρωσης και του αντιπολεμικού κινήματος ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, μεταξύ άλλων αγώνων.

Η άνοδος του τραμπισμού (με ή χωρίς τον Τραμπ) είναι σύμπτωμα μιας διεθνούς κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος. Ο φασισμός μπορεί να ηττηθεί ξανά και ξανά. Θα συνεχίσει όμως να επανεμφανίζεται, μέχρι να αντικατασταθεί το ίδιο το σύστημα -το σύστημα του καπιταλισμού και των κρατών του- από μια κοινωνία ελευθερίας, ισότητας, συμμετοχής και συνεργασίας. Η προσωρινή υπεράσπιση μιας μορφής καπιταλισμού, της περιορισμένης φιλελεύθερης δημοκρατίας, δεν θα μας σώσει. Η οριστική καταστροφή του φασισμού απαιτεί μεθόδους ανεξάρτητου μαζικού αγώνα στον χώρο εργασίας και στην κοινότητα.

Παραπομπή

1. Foster, John Bellamy (2017). Trump in the White House; Tragedy and Farce. NY: Monthly Review.

*Το κείμενο δημοσιεύεται στην «Anarcho-Syndicalist Review». Μετάφραση: Ούτε Θεός Ούτε Αφέντης.