Γιατί η αριστερά και οι συμπαρατάξεις της αποτελούν ξεπερασμένα σχήματα

Η απάντηση βρίσκεται στη ριζοσπαστική συνδικαλιστική δράση από τα κάτω, στα σωματεία βάσης και στους αδιαμεσολάβητους αγώνες

Το κοινωνικό ζήτημα του 21ου αιώνα, ιδωμένο μέσα από το πρίσμα της ελευθεριακής σκέψης, δεν είναι ένα πρόβλημα που μπορεί να λυθεί με «καλύτερους νόμους» ή με την επιστροφή στο Κράτος Πρόνοιας. Ως θεσμός, το Κράτος Πρόνοιας του 20ού αιώνα υπήρξε απλώς ένας τακτικός συμβιβασμός του Κεφαλαίου για να αποτρέψει την τότε κοινωνική εξέγερση. Σήμερα, ο καπιταλισμός δεν έχει πια ανάγκη αυτόν τον συμβιβασμό. Το σύγχρονο κοινωνικό ζήτημα δεν αφορά απλώς την «ανισότητα» (έναν όρο που προϋποθέτει ότι το σύστημα μπορεί να γίνει «δίκαιο»). Αφορά την κυριαρχία, τον έλεγχο, την καταστροφή της φύσης και την απόλυτη εμπορευματοποίηση της ανθρώπινης ζωής.

Η λεγόμενη gig economy (οικονομία της πλατφόρμας) και η επισφάλεια, δεν είναι «δυσλειτουργίες» της αγοράς που το σύγχρονο Κράτος οφείλει να ρυθμίσει. Είναι η απόλυτη φαντασίωση του καπιταλισμού: ο εργαζόμενος χωρίς κανένα δικαίωμα, διασπασμένος, απομονωμένος, που αναλαμβάνει ο ίδιος το ρίσκο της επιβίωσής του, ονομαζόμενος ειρωνικά «συνεργάτης» (βλ. διανομείς- freelancers).

Από ελευθεριακή σκοπιά, η απάντηση δεν βρίσκεται στο να παρακαλάμε το Κράτος να αναγνωρίσει αυτές τις συμβάσεις. Βρίσκεται στη ριζοσπαστική συνδικαλιστική δράση από τα κάτω, στα σωματεία βάσης και στους αδιαμεσολάβητους αγώνες. Ο στόχος δεν είναι απλώς η «σταθερή μισθωτή σκλαβιά», αλλά η κατάργηση της μισθωτής εργασίας και η αυτοδιαχείριση της παραγωγής από τους ίδιους τους παραγωγούς.

Η διαρκώς αναπτυσσόμενη τεχνολογία και η αυτοματοποίηση, αντί να απελευθερώσουν τον άνθρωπο από τον μόχθο -όπως θα συνέβαινε σε μια κοινωνία βασισμένη στις ανθρώπινες ανάγκες-, χρησιμοποιούνται ως εργαλεία ελέγχου και εντατικοποίησης της εργασίας. Η τεχνολογία σήμερα ελέγχεται από τεράστια εταιρικά μονοπώλια (Big Tech) που κερδοσκοπούν πάνω στα προσωπικά μας δεδομένα (επιτηρητικός καπιταλισμός). Το ελευθεριακό πρόταγμα εδώ είναι η κοινωνικοποίηση της τεχνολογίας. Η γνώση, ο κώδικας και οι αλγόριθμοι πρέπει να είναι ελεύθερα προσβάσιμα (open source/commons), εργαλεία στα χέρια των τοπικών κοινοτήτων για την κάλυψη των αναγκών τους, και όχι μηχανισμοί επιτήρησης και μεγιστοποίησης του κέρδους.

Η κλιματική κρίση είναι η πιο ξεκάθαρη απόδειξη ότι ένα σύστημα που απαιτεί άπειρη ανάπτυξη σε έναν πλανήτη με πεπερασμένους πόρους είναι καταδικασμένο. Η ελευθεριακή προσέγγιση (μέσω της Κοινωνικής Οικολογίας) υποστηρίζει ότι η κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη φύση πηγάζει από την κυριαρχία ανθρώπου σε άνθρωπο. Ο «πράσινος καπιταλισμός» (πράσινη ανάπτυξη, εμπόριο ρύπων) είναι μια απάτη που μεταφέρει το κόστος της οικολογικής κατάρρευσης στους φτωχούς, ενώ οι ελίτ χτίζουν περιβαλλοντικά «φρούρια». Η μόνη λύση είναι η αποανάπτυξη (degrowth) στον δυτικό κόσμο, η κατάργηση της μαζικής βιομηχανικής κλίμακας και η δημιουργία μικρών, αποκεντρωμένων, οικολογικών κοινοτήτων που θα παράγουν για να καλύπτουν ανάγκες, όχι για να εξάγουν κέρδος.

Το Κράτος και το Κεφάλαιο θρέφονται από τον κοινωνικό κανιβαλισμό και την απομόνωση. Η επιδημία μοναξιάς, η κατάθλιψη και η «burnout» κουλτούρα είναι το φυσιολογικό αποτέλεσμα ενός συστήματος που βλέπει τους ανθρώπους ως αναλώσιμες μηχανές παραγωγής και κατανάλωσης. Όταν το Κράτος Πρόνοιας καταρρέει, αφήνει πίσω του εξατομικευμένους ανθρώπους. Η ελευθεριακή απάντηση σε αυτή την κρίση νοήματος είναι η Αλληλοβοήθεια (Mutual Aid). Όχι η κρατική φιλανθρωπία, ούτε οι ΜΚΟ τα πραγματικά δίκτυα αλληλεγγύης. Η δημιουργία δομών που λειτουργούν με αντι-ιεραρχικούς όρους, χτίζοντας σήμερα τον κόσμο που οραματιζόμαστε για το αύριο.

Συνοψίζοντας, για την ελευθεριακή σκέψη το κοινωνικό ζήτημα του 21ου αιώνα δεν είναι ένα «λάθος» του συστήματος που περιμένει διόρθωση. Είναι το ίδιο το σύστημα. Η λύση δεν περνάει μέσα από τις κάλπες, τις κρατικές επιδοτήσεις ή τις «καλές» εταιρείες, αλλά μέσα από την οριζοντιότητα, την αλληλεγγύη και τη ρήξη με τον κρατικό και καπιταλιστικό μηχανισμό. Κάτι που η αριστερά δεν μπορεί όχι μόνο να απαντήσει αλλά ούτε και να επιλύσει. Όσους, συνασπισμούς, συμπράξεις ή συμπαρατάξεις και αν παραθέσει, αποτελεί ένα ακόμα κακέκτυπο διαχείρισης. Η διέξοδος παραμένει εκτός από τα εξουσιαστικά δίπολα, την ανάθεση και τις κάλπες. Στην πολιτική αναμφισβήτητα η επανάληψη δεν είναι μήτηρ μαθήσεως, αλλά αντίθετα χειραγωγήσεως. Καμία «ΕΛΑΣ» δεν μας χειραφέτησε ούτε θα το κάνει ποτέ αυτό διότι δεν ήταν και δεν θα είναι ποτέ στις επιδιώξεις τους

Αργύρης Αργυριάδης