Η Νεοφιλελεύθερη Τεχνοκρατία: Μια Τάξη σε Πόλεμο με την Ζωή
** «Η Τεχνοκρατία αποτελεί μια αριστοκρατία βασισμένη στην γνώση και την δεξιότητα». — Marius Blouin, Από την Τεχνοκρατία: την εξουσιαστική τάξη της τεχνολογικής εποχής, 2023.**
Στην Τεχνόκαινο εποχή, η τεχνοκρατία κυριαρχεί σε όλα τα πολιτικά καθεστώτα, είτε δεξιά είτε αριστερά, αυταρχικά ή φιλελεύθερα. Εξίσου αρχιτέκτονας και παράγωγο της βιομηχανικής επανάστασης, η κοινωνική αυτή τάξη που αγνοήθηκε από την Μαρξιστική θεωρία αποτελείται από εξειδικευμένους τεχνικούς και επιστήμονες. Είναι οι σχεδιαστές του τεχνολογικού συστήματος που καταστρέφει την μοναδική μας Γη για περισσότερα από 150 χρόνια πια, και η ισχύ τους στην πρόκληση βλαβών αυξάνεται με την πρόοδο της τεχνολογίας και της επιστήμης. Αυτοί οι καπιταλιστές της γνώσης [1] συσσωρεύουν γνώση για την φύση ώστε να διεξάγουν καλύτερα τον πόλεμο εναντίον της, με άλλα λόγια προκειμένου να την εξαναγκάσουν να υλοποιήσει την θέληση τους για εξουσία.
Ο Bernard Charbonneau, ιδρυτής της οικολογίας στην Γαλλία, μας προειδοποίησε πριν από αρκετές δεκαετίες: η καταστροφή της φύσης θα μπορούσε να ενισχύσει περισσότερο την κυριαρχία των τεχνοκρατών που ηγούνται της βιομηχανίας και του κράτους[2]. Προετοιμασμένη να κάνει τα πάντα ώστε να διατηρήσει την εξουσία και τα προνόμια της, η παρασιτική αυτή τάξη εργαλειοποιεί το οικολογικό κίνημα ώστε να αυτοπαρουσιαστούν στους πληβείους ως οι ικανότεροι για την διαχείριση της καταστροφής. Πρόκειται για την φημισμένη «ανθεκτικότητα» (resilience) που διαδίδεται από την προπαγάνδα. Σκύψε το κεφάλι, επέλεξε την υποταγή αντί της εξέγερσης, αυτό είναι το μήνυμα τους. Αφότου οργάνωσε την καταστροφή του κόσμου, ένα μέλος της Πολυτεχνικής σέκτας όπως ο Jean-Marc Jancovici έχει την αλαζονεία να αυτοπαρουσιάζετια ως σωτήρας. Οι λύσεις τους; Λίγοτερη δημοκρατία και ελευθερία. Περισσότερος έλεγχος και περιορισμοί. Περισσότεροι επιστήμονες και μηχανικοί. Περισσότερες μηχανές και βιομηχανίες.
Εάν θέλουμε να τερματίσουμε μόνιμα την παγκόσμια κοινωνική και οικολογική αποσύνθεση, το πρώτο που οφείλουμε να κάνουμε είναι να προσδιορίσουμε τον εχθρό και στην συνέχεια να τον μελετήσουμε με την μέγιστη προσοχή. Το άρθρο αυτό προσθέτει μια ταπεινή συμβολή στην αντίσταση.
Η τεχνοκρατική τάξη
Ορισμοί
Ας ξεκινήσουμε ορίζοντας το αντικείμενο της μελέτης μας. Σύμφωνα με το Εθνικό Κέντρο Κειμενικών και Λεξικογραφικών Πηγών, η τεχνοκρατία είναι ένα:
«Σύστημα (πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό) στο οποίο οι απόψεις των τεχνικών συμβούλων (διαχειριστών, επαγγελματιών διοικητικών) καθορίζουν τις αποφάσεις αποδίδοντας προτεραιότητα στα τεχνικά δεδομένα ( data) επί των ανθρώπινων και κοινωνικών παραγόντων»
Το Wikipedia προτείνει έναν παρόμοιο, και συνοπτικό ορισμό:
«Μεταξύ των χαρακτηριστικών και επαναλαμβανόμενων ιδιοτήτων της έννοιας της τεχνοκρατίας, βρίσκουμε την έμφαση στην ικανότητα και τις μεθόδους του τεχνικού, και του επιστήμονα, ταυτισμένων με τις πρακτικές της σχολαστικότητας και της ορθολογικότητας. Οι πρακτικές αυτές έρχονται σε αντίθεση με τα υποτιθέμενα χαρακτηριστικά του ανθρώπου και του πολιτικού συστήματος, ή του επιχειρηματία, οι οποίοι θεωρούνται διεφθαρμένοι, ανίκανοι και υποταγμένοι σε ιδιωτικά συμφέροντα καθώς εργάζονται σε μια κατεύθυνση αντίθετη προς τα συμφέροντα της κοινωνίας. Σε μια τεχνοκρατία, οι τεχνικές και ηγετικές ικανότητες επιλέγονται περισσότερο μέσω γραφειοκρατικών και αξιοκρατικών διευθετήσεων βασισμένων στην γνώση και την αποδοτικότητα, παρά μέσω δημοκρατικών διαδικασιών». [3]
Το μίσος για την ανθρώπινη φύση — πράγματι για την φύση σε όλες τις περιστάσεις, απρόβλεπτη και αδάμαστη — καθώς και η περιφρόνηση για την πολιτική είναι οι ψαλμωδίες του τεχνοκρατικού λόγου. Ο τεχνοκράτης είναι τρελός για εξουσία και έλεγχο. Τίποτε δεν μπορεί να αφήνεται στην τύχη, τα πάντα πρέπει να σχεδιάζονται, προγραμματίζονται, ελέγχονται.
Ο καθηγητής των διεθνών σχέσεων Philippe Braillard προτείνει τρια βασικά χαρακτηριστικά της τεχνοκρατικής ιδεολογίας:
· Την έντονη τάση απαξίωσης της πολιτικής: ο τεχνοκρατικός λόγος παρουσιάζεται ως μια ουδέτερη ομιλία που δεν προκαταλαμβάνεται από την ιδεολογία, γιατί βασίζεται στην Επιστήμη[4]·
· Tην επιθυμία επιβολής της τεχνικής και επιστημονικής ορθολογικότητας στο πολιτικό πεδίο·
· Την κρίσιμη θέση που αποδίδεται στον σχεδιασμό και σε όλα όσα αυτός περιλαμβάνει (τον συγκεντρωτισμό της εξουσίας, την προπαγάνδα, την κοινωνική μηχανική, κτλ.[5].).
Εν συντομία, η τεχνοκρατία είναι μια μορφή διακυβέρνησης στην οποία οι σχεδιαστές και οι διαχειριστές της σύγχρονης τεχνολογίας — επιστήμονες, μηχανικοί, διοικητικοί, και ειδικοί όλων των ειδών — ασκούν μέγιστη εξουσία. Αυτό αποτελεί μια ιδιαιτερότητα καθοριστική στις βιομηχανικές κοινωνίες που εξελίσσονται κάτω από τους υλικούς περιορισμούς της υλικής τους βάσης — υποδομές, εργοστάσια, και μηχανές. Σε μια τεχνολογικά προηγμένη κοινωνία, οι αρχιτέκτονες και οι διαχειριστές της τεχνοδομής, από τους οποίους είμαστε πλέον εξαρτημένοι για τις ελάχιστες των αναγκών μας, είναι υπαίτιοι για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πληθυσμός.
Ας σκιαγραφήσουμε την κατάσταση μας με ένα παράδειγμα. Στην άγρια φύση, κάθε αδάμαστο ζώο αποκτά την τροφή και το νερό του, αναζητεί συντρόφους, κινείται, φροντίζει τον εαυτό του και αναπαράγεται με έναν τρόπο που παραμένει συνεπής. Ανεξάρτητα — χωρίς εξωτερική παρέμβαση. Στην σύγχρονη εκτροφή ζώων, η οποία είναι με πολλούς τρόπους παρόμοια με την σύγχρονη βιομηχανική κοινωνία, τα εκτρεφόμενα ζώα περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους σε κλειστά περιβάλλοντα και η δυνατότητα τους να κινηθούν είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Είναι εξαρτημένα για την τροφή και το νερό, για την υγεία και την αναπαραγωγή τους.
Εάν λάβουμε υπόψη μας την Μαρξιστική ανάλυση, ο μόνος που ευθύνεται για αυτό είναι ο αστός ιδιοκτήτης της φάρμας. Ποιά είναι όμως η ευθύνη των επιστημόνων και των τεχνικών που δημιούργησαν την επιστημονική και τεχνική γνώση που οδήγησε στο έκτρωμα που είναι η εργοστασιακή εκτροφή; Και ποιά είναι η ευθύνη των μηχανικών που ανέπτυξαν τις μηχανές και τις υποδομές για την βιομηχανικής κλίμακας εκτροφή; Οι άνθρωποι αυτοί κατέστησαν εφικτή την εργοστασιακή εκτροφή. Εκείνοι που σχεδίασαν και τελειοποίησαν τους χώρους εγκλεισμού είναι εξίσου υπεύθυνοι — εάν όχι περισσότερο — από τους ιδιοκτήτες των στάβλων. Οι πρώτοι συνεργάζονται με τους δεύτερους παρέχοντας τους ακόμη πιο αποτελεσματικά μέσα επιβολής της κυριαρχίας τους. Επιπλέον οι δυο τάξεις — οι καπιταλιστές της γνώσης και οι καπιταλιστές του πλούτου — έχουν σε μεγάλο βαθμό συγχωνευθεί πια[6].
Στην μεγάλης έκτασης μελέτη του για την τεχνοκρατία, ο συγγραφέας Marius Blouin γράφει πως «ο συνδυασμός των δυο τάξεων εντός της τεχνοδομής είναι αδιάλυτος», ζούν «συμβιωτικά μεταξύ τους», και με Το Σύστημα των Τεχνικών(Ellul, 1977), τονίζει το επιχείρημα του με παραδείγματα:
«Η χυδαία, υπο-Μαρξιστική, υπο-αναρχική κριτική βλέπει μόνο τον Παντελή στον επιχειρηματία, τον τεμπέλη κάτοχο του κεφαλαίου, ανύπαρκτο καθώς είναι εκτός των οικονομικών πεδίων. Μακράν από αυτό, οι επιχειρηματίες του 19ου αιώνα — όμοια με αυτές τις startupsκαι τα Πληροφοριακά Συστήματα Διαχείρισης Επιχειρήσεων ( PMIS) σήμερα — αποτελούν συχνά, και πάνω απ’ όλα, [7]T ους σχεδιαστές του κουτιού.Είναι ακόμη στην βάση αυτής της ικανότητας (σε συνδυασμό με την έρευνα αγοράς) που οι τράπεζες και οι συνεργάτες τους τούς παρέχουν επενδυτικά κεφάλαια. Αναμφίβολα, το Κράτος, τα υπουργεία, το CaissedesDé pistationset**Consignations( Tαμείο Καταθέσεων και Εξαγωγών), η Ευρωπαική Ένωση, οι τοπικές αρχές, τα ερευνητικά κέντρα και τα πανεπιστήμια πολλαπλασιάζουν τώρα τους επενδυτικούς πόρους για την υποστήριξη της δημιουργίας και ανάπτυξης των επιχειρήσεων. Το μόνο που χρειάζεται κάποιος είναι κάποια πατέντα, ένας καταχωρημένος ή αγορασμένος ιδιοκτησιακός τίτλος, για την μια ή την άλλη καινοτομία, και την υποστήριξη από κάποιον καθηγητή ή επιχειρηματία — αν και τώρα διαθέτουν μια διπλή ιδιότητα — και τα δίδακτρα που επενδύονται από το MIT, το Πολυτεχνείο, και μια πληθώρα λιγότερο φημισμένων σχολών, μπορούν να** Δημιουργήσουν το δικό σου κουτίκαι Της αξίας. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο, η Alphabet, η μητρική εταιρεία της Google, ξεπερνάει τώρα την Apple, η οποία είχε με την σειρά της ξεπεράσει την IBM** ως προς την αγοραία κεφαλαιοποίηση. Όλες αυτές οι υπερ-εταιρείες διαδραματίζουν έναν συντριπτικό ρόλο στην τυποποίηση της πληροφορίας στον σύγχρονο κόσμο, έχοντας μόνο πρόσφατα δημιουργηθεί από νέους μηχανικούς — όχι κληρονόμους παλιών καπιταλιστικών οικογενειών.»[8]**
Σύμφωνα με μια μελέτη που αναφέρεται στην οικονομική έκδοση Les Echos , μόνο το 30% των πλουσιότερων ανθρώπων στον κόσμο κληρονόμησαν τον πλούτο τους (συγκρινόμενο με το 60% στην Γαλλία). Ο δημοσιογράφος προσθέτει: «Είναι προτιμότερο να σπουδάσεις μηχανικός για να γίνεις πλούσιος»[9].
Η διανοητική μπουρζουαζία
Η Μαρξιστική θεωρία, η οποία δεν προέβλεψε την άνοδο της «διανοητικής μπουρζουαζίας», εξυπηρετεί ακόμη ως πρίσμα ανάλυσης για τα περισσότερα κοινωνικά κινήματα. Από την μια πλευρά, ένα τεράστιο προλεταριάτο (το 99%)· από την άλλη, οι πλούσιοι καπιταλιστές (το 1%). Η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Η βιομηχανοποίηση των δυο τελευταίων αιώνων έχει ευνοήσει την άνοδο στην εξουσία μιας ελίτ επιστημόνων και τεχνικών, μια τάξη που αρέσκεται να υποκρίνεται ότι είναι με το μέρος των καταπιεσμένων ενώ υπηρετεί ουσιαστικά το 1%. Πως; Μέσω της διαρκούς παραγωγής και εφαρμογής νέας επιστημονικής και τεχνικής γνώσης, συνεχίζοντας να λειτουργούν το τεχνολογικό σύστημα που μας εξαθλιώνει, ενώ καταστρέφει τον κόσμο.
Σύμφωνα με την έκδοση Diplomatic world , «το κοινωνικό αυτό στρώμα που προκύπτει από την «αξιοκρατία» μεταδίδει τα προνόμια του στους απογόνους του, όμοια με την αριστοκρατία του παρελθόντος»[10]. Το 1958, ο Άγγλος κοινωνιολόγος Michael Young δημοσίευσε την Άνοδο της Αξιοκρατίας/Rise of Meritocracy , ένα μυθιστόρημα στο οποίο περιγράφει ένα δυστοπικό μέλλον όταν η διακυβέρνηση δεν παρέχεται «τόσο πολύ από τον λαό αλλά από τους ευφυέστερους ανθρώπους». Η «Ευφυΐα» δεν είναι σίγουρα ο καταλληλότερος προσδιορισμός για μια ελίτ που εξιδανικεύει την αυτοχειρία της ανθρωπότητας και τον αφανισμό της βιοσφαίρας. Έχοντας πει αυτό, ο Young γράφει κάποια πολύ λογικά πράγματα αλλού.
**«Οι τάξεις των επιστημόνων και των τεχνολόγων, των καλλιτεχνών και των δασκάλων έχουν διογκωθεί. Η εκπαίδευση τους έχει προσαρμοστεί στο υψηλών προσδοκιών γενετικό τους πεπρωμένο. Η ****δυνατότητα ****τους ****να ****κάνουν ****καλό ****έχει ****αυξηθεί. **Η πρόοδος είναι ο θρίαμβος τους· ο σύγχρονος κόσμος το μνημείο τους». [11]
Η διανοητική αυτή ελίτ, προερχόμενη από τις πιο επιλεκτικές σχολές και πανεπιστήμια, εκπροσωπεί ένα κλάσμα του περίπου 5 με 10% του Δυτικού εργατικού πληθυσμού. Το μερίδιο αυτό περιλαμβάνει το πλουσιότερο 1% αλλά το ξεπερνά κατά πολύ. Οι ελίτ αυτές εργάζονται ως φιλελεύθεροι επαγγελματίες, δουλεύουν σε εργαστήρα ή καταλαμβάνουν τα ανώτερα κλιμάκια επιχειρηματικών οργανισμών. Λαμβάνουν μηνιαία μερίδια από το εκπαιδευτικό και πολιτισμικό κεφάλαιο.
«Αυτά τα «κεφάλια γεμάτα μυαλό» δεν διαθέτουν τα μέσα παραγωγής, αλλά την γνώση με την οποία επενδύουν στους ιδιοκτήτες, οι οποίοι τους μεταφέρουν την εποπτεία των επιχειρήσεων, τον έλεγχο των παραγωγών και την οργάνωση της εργασίας, την μέριμνα για την αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της τεχνολογίας.
[…]
Στις Ηνωμένες Πολιτείες όπως και στην Ευρώπη, υπάρχει ένα κενό μεταξύ της μικρής μειονότητας των μακροπρόθεσμων και επιλεγμένων αποφοίτων (5 ως 10% του πληθυσμού των Δυτικών χωρών) και των υπολοίπων. Η έμφαση που αποδίδεται τα τελευταία χρόνια στην αντίθεση μεταξύ του 99% του πληθυσμού και του ευπορότερου 1% μετατοπίζει την προσοχή από την μεγαλύτερη ομάδα που έχει ευνοηθεί από τον αξιοκρατικό ανταγωνισμό για μισό αιώνα, και χωρίς την οποία το 1% δεν μπορεί να εδραιώσει ή να διαιωνίσει την κυριαρχία του. Και ενώ η άποψη αυτή του ταξικού αγώνα διατηρεί το πλεονέκτημα για τους αξιοκράτες που το εκλαϊκεύουν τοποθετώντας τους εαυτούς τους στο πλευρό των καταπιεσμένων, και των γυναικών που εργάζονται στην καθαριότητα, αφανίζει δυο κρίσιμα φαινόμενα που εντοπίστηκαν από τον Young** στον προφητικό του μύθο: το μονοπώλιο της πολιτικής εξουσίας που διατηρούν οι διανοούμενοι και η αυξανόμενα κληρονομική φύση της κυριαρχίας τους.»[12]**
Εάν η κυριαρχία αυτή από την διανόηση υπήρχε σε μικρότερο βαθμό στον προ-βιομηχανικό κόσμο, εντάθηκε σημαντικά καθώς
«η βιομηχανική επανάσταση και η διεύρυνση της παιδείας ενίσχυσαν το κύρος των αποφοίτων και τόνισαν την κρισιμότητα της ομάδας: η όμοια κατοικιδίων εξημέρωση των μαζών, και ενός μεγάλου μέρους των ίδιων των αποφοίτων, πραγματοποιήθηκε στο όνομα του οικονομικού εξορθολογισμού και οι «δεξιοτήτες» που επικυρώθηκαν από το Κράτος είναι εκείνες που η εφαρμογή τους αυτό απαιτεί.»
Η ανάδυση της νέας αυτής κοινωνικής τάξης που παραγνωρίστηκε από τους Marx και Engels, παρατηρήθηκε από τις αρχές του 19ου αιώνα ήδη από πολλούς στοχαστές.
«Οι πρώτες αναλύσεις που περιγράφουν τους διανοούμενους ως μια νέα κοινωνική τάξη βασισμένη στο μονοπώλιο της γνώσης και την εξουσιαστική φιλοδοξία εμφανίστηκαν τον 19ο αιώνα, παράλληλα προς τις δαιδαλώδεις δημόσιες υπηρεσίες, τις πρώτες σημαντικές εταιρικές διοικήσεις και στην συνέχεια τα συγκεντρωτικά εργατικά κόμματα. Ο Saint- Simon(1760-1825) οραματίστηκε μια τάξη κυριαρχούμενη από επιστήμονες και βιομηχάνους (τις μέλισσες) που θα επέστρεφαν την αριστοκρατία και τον κλήρο (τις σφήκες) στην ματαιοδοξία τους. Από την άλλη πλευρά του Ρήνου, το σύγχρονο κράτος που φαντάστηκε ο GeorgWilhelmFriedrich**Hegel βασίζεται σε διαφωτισμένους επισήμους οι οποίοι θα διαμόρφωναν, σύμφωνα με τον φιλόσοφο, μια «παγκόσμια τάξη» (Αρχές της φιλοσοφίας του νόμου, 1821). Λίγες δεκαετίες αργότερα, στα** Γραπτά ενάντια στον Marx, ο Mikhail**Bakunin θα εξεγερθεί ενάντια στην προοπτική ενός σοσιαλιστικού κράτους: «Όλα αυτά θα απαιτήσουν ανυπολόγιστης έκτασης επιστήμη και πολλά κεφάλια γεμάτα μυαλό. Θα αποτελέσουν την κυριαρχία της επιστημονικής ευφυΐας, της πιο αριστοκρατικής, πιο δεσποτικής, πιο αλαζονικής και πιο περιφρονητικής όλων των καθεστώτων». Ένας «σοσιαλισμός των διανοουμένων» αντί για εκείνον της εργατικής ισχύος, όπως αποκηρύχθηκε από έναν άλλον αναρχικό, του 1905, τον JanWaclavMakhayski****,στην The Bankruptcy of Nineteenth - Century Socialism /Χρεωκοπία του Σοσιαλισμού του Δεκάτου-Ενάτου Αιώνα»**.
Η ενόραση του Makhayski αξίζει την παράκαμψη, καθώς έγραφε το 1905 ότι
«σε όλες τις χώρες και κράτη, υφίσταται μια τάξη ανθρώπων που δεν διαθέτουν ούτε αγορά ούτε βιομηχανικό κεφάλαιο και, παρ’ όλα αυτά, ζούν ως πραγματικοί αφέντες. Πρόκειται για την τάξη των μορφωμένων ανθρώπων, η τάξη της διανόησης ( intelligentsia). Δεν διαθέτουν γη ή εργοστάσια, κι όμως απολαμβάνουν εισοδήματα συγκρίσιμα με εκείνα των καπιταλιστών, μεσαίων ή μεγάλων. Δεν έχουν τίποτα, αλλά όμοια με τους μεγάλους και τους μεσαίους καπιταλιστές αποτελούν τα «καθαρά χέρια», όμοια με αυτούς εξαιρούνται από την χειρονακτική εργασία σε όλη τους την ζωή· και αν συμμετέχουν στην παραγωγή, είναι μόνο ως μηχανικοί, διευθυντές, διαχειριστές· πρέπει κατά συνέπεια να παρουσιάζονται στους εργάτες, τους σκλάβους της χειρονακτικής εργασίας, ως αφέντες και ηγέτες ταυτόσημοι από κάθε άποψη με τους καπιταλιστές-επιχειρηματίες».****[13]
Ιστορία της Τεχνοκρατίας
Η τεχνοκρατική σκέψη αναπτύχθηκε ταυτόχρονα με τις επιστημονικές και τεχνικές εξελίξεις που οδήγησαν στην Βιομηχανική Επανάσταση, μεταξύ του 17ου και του 19ου αιώνα. Στο Λόγος περί μεθόδου(1637), ο René Descartes κάλεσε τους σύγχρονους του να «παραδοθούν ως αφέντες και ιδιοκτήτες της φύσης», ενώ ο Francis Bacon φαντάστηκε στην Νέα Ατλαντίδα(1627) μια παγκόσμια κυβέρνηση αποτελούμενη από επιστήμονες. Αλλά όπως ο Marius Blouin ανακαλεί στην μελέτη του για την τεχνοκρατία, ήταν ο Saint-Simon που ανέπτυξε πραγματικά την νέα αυτή ιδεολογία τον 19ο αιώνα.
«Η τεχνοκρατική ιδεολογίαγεννήθηκε υπό τον όρο «βιομηχανισμός», ταυτόχρονα με την τάξη που την ενσάρκωνε, ενώ από την πέννα του Γάλλου Saint- Simon(1760-1825), ενός από τους αφέντες της σκέψης του Marx, το ιδανικό του οποίου όπως το συνόψισε ο Engels**ήταν να «αντικαταστήσει την διακυβέρνηση των ανθρώπων από την διαχείριση των πραγμάτων». Αυτό που στην εποχή του Internet(της** δικτύωσης), του smartphone(το Teleflic) και του QR** κώδικα (κώδικα άμεσης απάντησης) συνορεύει με την κλεισμένη συμφωνία». [14]**
Άλλοι ισχυρίζονται ότι ο Saint-Simon ήταν ένας «προ-Μαρξικός σοσιαλιστής».[15] Ο βιομηχανικός φιλόσοφος αντιπαρέβαλλε τις σφήκες (την αριστοκρατία, τον κλήρο και τους δικηγόρους), μια αδρανή και κατά συνέπεια νόθα τάξη, με τις μέλισσες (τους εργάτες, τους επιστήμονες, τους μηχανικούς, τους ιδιοκτήτες εργοστασίων). Οι βασικές πολιτικές θέσεις αποσκοπούσαν στην κατάληψη των κεφαλιών των μελισσών, δηλαδή, των ηγετών της βιομηχανίας, επειδή
«η Γαλλία έχει αναδειχθεί σε βασικό κατασκευαστή και το Γαλλικό Έθνος έχει μετατραπεί σε βασικό εργαστήριο. Το γενικό αυτό εργοστάσιο πρέπει να διαχειρίζεται όμοια με τα ιδιωτικά εργοστάσια». [16]
Αργότερα, ο Lenin θα έλεγε ότι η χώρα πρέπει να δουλεύει όμοια με αχανές «εργοστάσιο».[17] Ενώ ο Auguste Comte, ένας από τους μαθητές του Saint-Simon και ιδρυτής του φιλοσοφικού ρεύματος που αποκαλείται «θετικισμός», συνέχισε να διαδίδει την τεχνοκρατική ιδεολογία στον 19ο αιώνα. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα πολιτικά καθεστώτα πρέπει να ενισχυθούν από μια κοινωνική αρχή αποτελούμενη από διαχειριστές από τις θετικές και τις εφαρμοσμένες επιστήμες. Μια βιομηχανική κοινωνία πρέπει να διοικείται από μηχανικούς και επιστήμονες.
Με την βιομηχανοποίηση του κόσμου, το τεχνοκρατικό κίνημα διέσχισε σύνορα και εκτοξεύθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1888 όταν ο Edward Bellamy, ένας δημοσιογράφος, δημοσίευσε το Looking Backward /Κοιτάζοντας προς τα Πίσω. «Ξεχασμένο από όλους εκτός κάποιων ιστορικών και ακτιβιστών», το μυθιστόρημα αυτό ήταν το «μεγαλύτερο ευπώλητο του 19ου αιώνα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, πίσω από την _Καλύβα του Μπαρμπά Θωμά,_της Harriet Beecher Stowe»[18]. Ο Bellamy περιγράφει μια ουτοπική κοινωνία όπου η απληστία, η αγριότητα, η ανασφάλεια, και η τρέλα αποτελούν συνθήκες του παρελθόντος. Το Κράτος τροφοδοτεί τους πολίτες μέσω εθνικών καταστημάτων, οι εργάτες συνταξιοδοτούνται στα 45, οι μηχανές αντικαθιστούν την σωματική εργασία, τα χρήματα καταργούνται, οι φυλακές παραμερίζονται για τα νοσοκομεία, οι πάντες λαμβάνουν το ίδιο εισόδημα (προβλέποντας την θεσμοθέτηση του καθολικού εισοδήματος) και όλοι διαθέτουν μια καταναλωτική πιστωτική κάρτα που διατίθεται από την βιομηχανική κοινότητα.
«Η ιδανική κοινωνία του έτους 2000 σύμφωνα με τον Bellamy** είναι μια εθνικοποιημένη, ιεραρχική, συγκεντρωτική και διευθυνόμενη εταιρεία βασισμένη στις δεξιότητες, όπου οι πάντες παράγουν σύμφωνα με τις ικανότητες τους και λαμβάνουν σύμφωνα με τις ανάγκες τους, οι οποίες είναι ίδιες για όλους. Μια κοινωνία η αυξανόμενη ευημερία της οποίας βασίζεται στην επιστημονική πρόοδο, τον τεχνικό εξορθολογισμό, και την άνοδο των παραγωγικών δυνάμεων.**
Εν συντομία, πρόκειται για το ιδανικό που επέδειξε ο γραφειοκρατικός σοσιαλισμός στην ΕΣΣΔ, παντού στο σοσιαλιστικό στρατόπεδο και ακόμη και στα δορυφορικά του προάστεια στην Γαλλία και στην Ιταλία, από τους υποστηρικτές των σχεδιασμένων οικονομιών και των εθνικοποιήσεων». [19]
Ήταν ο εφευρέτης και μηχανικός από το πανεπιστήμιο Berkeley, William Henry Smyth, ο οποίος, σε μια σειρά άρθρων που δημοσιεύθηκαν το 1919, έδωσε το όνομα του στην νέα αυτή κοινωνική τάξη. Ο Smyth πιστεύει ότι η επιστήμη ωθεί την άνοδο της τεχνοκρατίας, μιας ανθρωπότητας που είναι τεχνική καθαυτή και στην συγκρότηση της ως κόσμος. Για τον Smyth, τα πάντα είναι μηχανή — ο κόσμος, η φύση, η κοινωνία, το ανθρώπινο σώμα. Οι κρίσεις μειώνονται σε προσωρινές δυσλειτουργίες της κοινωνικής μηχανικής οι οποίες προκαλούνται από την παρέμβαση των πλουτοκρατών και άλλων χρηματοδοτών. Αυτό που χρειάζεται είναι μια κοινωνική εξέλιξη κατευθυνόμενη προς έναν εθνικό στόχο, τον οποίο επιβλέπει μια νέα άρχουσα τάξη επιστημόνων, μηχανικών, στελεχών, διαχειριστών, διευθυντών.
Ο οικονομολόγος και κοινωνιολόγος Thorstein Veblen (1857-1929) διαδράματισε και αυτός έναν σημαντικό ρόλο στην διάδοση της τεχνοκρατικής ιδεολογίας. Δημοσίευσε αρκετά δοκίμια με τίτλο _The Engineers and the Price System/__Οι __Μηχανικοί __και __το __Σύστημα _Κοστολόγησης(1921) μεταφρασμένο στα Γαλλικά πενήντα χρόνια αργότερα ως _Engineers and capitalism/__Μηχανικοί __και _καπιταλισμός. Είναι επίσης ο συγγραφέας της _Leisure class theory/__Θεωρίας __της __εύπορης _τάξης(1899), ενός βιβλίου εγκωμιασμένου από το τεχνο-προοδευτικό media The Wind Rises(LVSL) το οποίο σχετίζει την «συστηματική καταστροφή του περιβάλλοντος μας» με το «οικονομικό σύστημα», και όχι με το βιομηχανικό σύστημα. Ο Veblen αντιπαράβαλλει την αποτελεσματικότητα των μηχανικών προς την απληστία του καπιταλιστή επιχειρηματία η οποία προκαλεί συσπάσεις στο τεχνο-βιομηχανικό σύστημα. Προκειμένου να διορθωθεί αυτό οVeblen εγκωμιάζει την διευθυνόμενη, συγκεντρωτική, εξορθολογισμένη οικονομία, σχεδιασμένη από μηχανικούς που εκπροσωπούν για αυτόν την παραγωγική, ευφυή, ικανή, και πειθαρχημένη τάξη.
Ακολουθώντας τους Smyth, Bellamy και Veblen θα αναπτυχθεί από το 1920 στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα τεχνοκρατικό κίνημα υπό την ηγεσία του μηχανικού Howard Scott. Ίδρυσε διαδοχικά την _Technical Alliance/__Τεχνική _Συμμαχία και την _Technocracy Incorporated/__Ενσωματωμένη _Τεχνοκρατία. Η πρώτη αποτελεί ένα είδος Think Tank , μιας ομάδας μηχανικών, επιστημόνων και τεχνικών που δημοσίευσαν μαι μελέτη με τίτλο Energy Survey of North America /Ενεργειακή Μελέτη της Βόρειας Αμερικής. Όμοια με τους επιστήμονες που έγραψαν την Έκθεση Meadows για την Λέσχη της Ρώμης, ή ακόμη και τον εθνικό μας Jean-Marc Jancovici, ο Howard Scott ήταν πεπεισμένος ότι το βιομηχανικό σύστημα κατευθύνονταν αναπόφευκτα σε ολική κατάρρευση. Το σχέδιο για την οργάνωση της κοινωνίας που ο Scott προτείνει μοιάζει με τις προτάσεις των σύγχρονων οικο-Μαρξιστών: εθνικοποίηση όλων των βιομηχανιών, κατάργηση του μονεταριστικού συστήματος προκειμένου να αντικατασταθεί από ένα σύστημα βασισμένο στην αντικειμενική μονάδα ενέργειας, διανομή της κοινωνικής πίστωσης προς όλους τους πολίτες, κατάργηση των πολιτικών κομμάτων και κυβερνήσεων (οι μόνες επίσημες προσωπικότητες είναι οι τεχνικοί ηγέτες των παραγωγικών και διανεμητικών μονάδων). Μετά από ένα καταστροφικό άρθρο γνώμης από τον Scott στο ράδιο, το κίνημα του σταδιακά κατέρρευσε από το 1933 ώστε να αφομοιωθεί τελικά από το κίνημα του New Deal του Roosevelt.
Αυτή είναι πιθανόν μια από τις ελάχιστες φορές όταν η τεχνοκρατία έκανε το λάθος της δημόσιας αυτοεπίδειξης της ως πολιτικό κίνημα. Συνήθως, η τεχνοκρατία κρατά αποστάσεις από τις διοικητικές λειτουργίες προτιμώντας να αναλαμβάνει την λιγότερο ριψοκίνδυνη ιδιότητα του συμβούλου και του επηρεαστή. Ενώ όταν συμμετέχει συγκεκριμένα στην άσκηση της εξουσίας, το κάνει αυτό χωρίς να ομολογεί το όνομα της, με την εικόνα των ρεφορμιστικών ή επαναστατικών κομμάτων. Η τεχνοκρατία έχει κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να εκμεταλλευτεί επιδέξια την αριστερά/δεξιά εναλλαγή ώστε να διατηρήσει την εξουσία.
Στην Γαλλία, η τεχνοκρατική ιδεολογία αναπτύχθηκε επίσης την δεκαετία του 1920 και επιταχύνθηκε από την δεκαετία του 1930 κατά την διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης, ακολουθώντας την επιρροή της X-Crise, μιας ομάδας που δημιουργήθηκε το 1931 από πολυτεχνικούς υπό την ηγεσία του μηχανικού Jean Coutrot. Οι Γάλλοι τεχνοκράτες θέλουν να «αντικασταστήσουν την συνειδητή οικονομία με μια τυφλή οικονομία».[20] Με την βοήθεια μακροοικονομικών αναπαραστάσεων και οικονομετρικών, το Κράτος θα ήταν σε θέση να οργανώσει την αποτελεσματική ανάπτυξη της κοινωνίας, χωρίς προβλήματα και κρίσεις. Για να το καταφέρει αυτό, οι ηγέτες πρέπει προφανώς να βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα χωρίς να επηρεάζονται από πολιτικές ιδεολογίες. Έκτοτε, ο ίδιος επιστημονικός και τεχνικός παραλογισμός έχει χρησιμοποιηθεί από αριστερούς και δεξιούς τεχνοκράτες σε κάθε κρίση του τεχνο-βιομηχανικού συστήματος, και σήμερα όλο και πιο συχνά από τους περιβαλλοντολόγους.
Ο ταξικός αγώνας δεν εξυπηρετεί τις αστικές προτεραιότητες
Διαβάζοντας το άρθρο μας, ο αναγνώστης θα μπορούσε να συμπεράνει ότι αρκεί η κατάργηση της τεχνοκρατίας ώστε να απαλλαχθούμε από το πρόβλημα. Αυτό θα ήταν ένα στρατηγικό σφάλμα. Σύμφωνα με τον επαναστάτη συνδικαλιστή Sebastián Cortés, είναι τα μέσα της παραγωγής που καθορίζουν τις κοινωνικές σχέσεις. Είναι κατά συνέπεια το βιομηχανικό σύστημα — το οριοθετημένο πεδίο του παραδείγματος που αναφέρθηκε νωρίτερα — στο οποίο πρέπει να ασκηθεί κριτική και να καταπολεμηθεί.
«Η ταξική διάκριση δεν έγκειται τόσο μεταξύ εκείνων που κατέχουν τα μέσα της παραγωγής και εκείνων που εξαναγκάζονται να εργαστούν σε αυτά όσο μεταξύ εκείνων που τα σχεδιάζουν (σχέδιοκαι Σχεδιασμός) και εκείνων που τα λειτουργούν (θεωρημένους ως ρομπότ ή ζώα). Στα μέσα της παραγωγής πρέπει να ασκηθεί κριτική σε Καθεαυτά,**επειδή εάν ανήκουν στην αστική τάξη, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι έχουν έτσι σχεδιαστεί ώστε να μεταδίδουν τις αξίες της μπουρζουαζίας. Ο ****εγγενής ****τρόπος ****δημιουργίας ****των ****μέσων ****της ****παραγωγής ****καθορίζει ****τον ****τρόπο ****της ****οργάνωσης ****τους ****κοινωνικά. ****Δεν ****υπάρχει ****ουδετερότητα. ****Ο ****τρόπος ****εκπλήρωσης ****των ****σχεδιασμών ****της ****μπουρζουαζίας ****περιλαμβάνει ****την ****ταξική ****διάκριση , ****την ****αναπαραγωγή ****της ****και ****την ****νομιμοποίηση ****της. ****Για ****παράδειγμα , ****ένα ****πυρηνικό ****εργοστάσιο ****απαιτεί ****απαραίτητα ****την ****ιεραρχική , ****συγκεντρωτική , ****εξασφαλισμένη , ****καπιταλιστική ****κοινωνική ****οργάνωση , ****κτλ. **Το ζήτημα της ιδιοκτησίας των μέσων της παραγωγής πρέπει να εξυπηρετεί όχι τόσο ότι η τάξη μας πρέπει να οικειοποιηθεί αυτό που δεν της ανήκει, αλλά τον ορισμό, την αμφισβήτηση, την κατανοήση του τι πρέπει ή δεν πρέπει να οικειοποιηθεί. Αυτό που ανήκει στην άρχουσα τάξη είναι άμεσα ύποπτο, και οφείλουμε να θέσουμε στους εαυτούς μας τις σωστές ερωτήσεις προτού το χρησιμοποιήσουμε καλοπροαίρετα με το πρόσχημα ότι θα έπρεπε να το κατέχουμε». [21]
Προσθέτει ότι
«η αξίωση της ιδιοκτησίας των υπαρκτών μέσων της παραγωγής δεν αρκεί, στον βαθμό που, από τον ίδιο τους τον σχεδιασμό, τα μέσα αυτά της παραγωγής στερούν από το άτομο οποιαδήποτε δυνατότητα να αποφασίσει το ίδιο και με τους ομοίους του τι και πως πρέπει να παραχθεί».
Με συγκεκριμένους όρους, αυτό σημαίνει ότι ο περιορισμός μας στον αυστηρά ταξικό αγώνα, χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη μας την υλική υποδομή, δεν θα επιλύσει το πρόβλημα. Αν το αντι-τεχνολογικό κίνημα καταργήσει απλά την τεχνοκρατία χωρίς να αποσυναρμολογήσει το βιομηχανικό σύστημα, μια νέα τεχνοκρατία θα ανέλθει σύντομα στην εξουσία. Επειδή η αυτο-διαχείριση είναι αδύνατη στο βιομηχανικό σύστημα. Είναι η υλική βάση που καθορίζει τις κοινωνικές σχέσεις και όχι το αντίστροφο. Και αν οι επαναστάτες απλά καταργήσουν την καπιταλιστική μπουρζουαζία και το οικονομικό σύστημα, ούτε και αυτό θα έλυνε οτιδήποτε.
Όπως ο Marius Blouin τονίζει, το σύστημα θα μπορούσε κάλλιστα κάποια ημέρα να καταργήσει τα χρήματα ως μέσο εξουσίας, επειδή το μέσο της άσκησης της έχει συχνά ποικίλλει κατά την διάρκεια της ιστορίας.
«Οι καπιταλιστές είναι πρωταρχικά και κύρια Εξουσιομανείςοι οποίοι συσσωρεύουν τα Μέσα της εξουσίας**στην κοινωνία της εποχής τους· αγελάδες, γη, όπλα, χρήματα, μηχανές. Αν ****τα ****μέσα ****αυτά ****αλλάξουν , ****αλλάζουν ****τότε ****τα ****μέσα. ****[…] Έτσι η επιδίωξη του οικονομικού κέρδους και της υπεραξίας θα μπορούσε να εξαφανιστεί υπό τον τεχνολογικό καπιταλισμό, ως μηχανή της συσσώρρευσης, ευνοώντας εκείνη των** άμεσων μέσωντης εξουσίας όπως οι θιασώτες του υπερανθρωπισμού επιδιώκουν». [22]
Υποσημειώσεις
[1]****— Οι όροι «καπιταλιστές της γνώσης» και «καπιταλιστές του πλούτου» διατυπώθηκαν από τον επαναστάτη Makhayski στις αρχές του 20ου αιώνα. Δες Makhayski,_Ο __Σοσιαλισμός __των _Διανοούμενων.
[2]— Bernard Charbonneau,_The Green Light: self-criticism of the ecological movement/__Το __Πράσινο __Φως : __αυτο -__κριτική __του __οικολογικού _κινήματος , 1980.
[3]— Δες Wikipedia: https://fr.wikipedia.org/wiki/Technocratie
[4]****— Στην πραγματικότητα, η σύγχρονη επιστήμη αντιστοιχεί στο Δυτικό όραμα του κόσμου όπως αναπτύχθηκε κατά την διάρκεια της Αναγέννησης και είναι αδιαχώριστο από τον ιμπεριαλισμό, τον καπιταλισμό και την βιομηχανοκρατία. Δες Guillaume Carnino,The invention of science : the new religion of the industrial age /Η επινόηση της επιστήμης: η νέα θρησκεία της βιομηχανικής εποχής ή Arthur Guerber,The Making of Progress : Scientism , Green Capitalism , and the Technological System /Η Κατασκευή της Προόδου: Επιστημονισμός, Πράσινος Καπιταλισμός, και το Τεχνολογικό Σύστημα , 2022.↑
[5]— Philippe Braillard,_The Club of Rome imposture/__Η __απάτη __της __Λέσχης __της _Ρώμης , 1982.
[6]****— Οι περισσότεροι από τους σημαντικούς πρωτοπόρους της βιομηχανίας ήταν μηχανικοί: ο χημικός Ernest Solvay ανακάλυψε τον χημικό γίγαντα που φέρει το όνομα του· ο χημικός Eleuthère Irénée du Pont de Nemours ίδρυσε τον χημικό γίγαντα DuPont, μια εταιρεία υπαίτια για την μόλυνση του συνόλου του Ευρωπαϊκού και ΒορειοΑμερικανικού πληθυσμού, καθώς και μεγάλου μέρους της βιοσφαίρας, με τον χημικό παράγοντα PFOA· ο χημικός Friedrich Bayer ίδρυσε την εταιρεία με το ίδιο όνομα· ο μηχανικός Francis Bouygues ίδρυσε τον όμιλο εταιρειών με το ίδιο όνομα· οι μηχανικοί Émile Girardeau και Joseph Béthenod ίδρυσαν την Compagnie Générale de Télégraphie Sans Fil, η οποία μετατράπηκε το 2000 και μετά από διάφορες συγχωνεύσεις στον όμιλο Thalès, μια εταιρεία που αναπτύσσει χαρωπά την ταυτότητα ψηφιακού πορτοφολιού· ο μηχανικός Henry Ford δημιούργησε την φίρμα με το ίδιο όνομα· οι πολυτεχνικοί μηχανικοί Alexandre Giros και Louis Loucheur ίδρυσαν την SGE, η οποία εξελίχθηκε στον όμιλο Vinci · στον μηχανικό του Πολυτεχνείου Ernest Mercier ανατέθηκε από το Γαλλικό Κράτος η δημιουργία της Compagnie Française des Pétroles, η οποία μετονομάστηκε αργότερα σε TotalEnergies· μηχανικοί που έγιναν δισεκατομμυριούχοι ίδρυσαν τις Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft, τις πιο ισχυρές εταιρείες στον κόσμο σήμερα· όμοια με τους υπερανθρωπιστές Craig Venter και Laurent Alexandre, πολλοί ιδρυτές και επενδυτές στις βιοτεχνολογικές startups είναι βιολόγοι ή γιατροί. Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε Ad Nauseam /Μέχρι Αηδίας...
[7]****— Μικρές και μεγάλες βιομηχανίες.
[8]— Marius Blouin,Technocracy: the powerful class in the technological age , 2023
[10]— Δες το άρθρο της Le Monde Diplomatique : https://www.monde-diplomatique.fr/2020/08/RIMBERT/62101
[11]— _ο._π
[12]— _ο._π
[13]****— Δες το ακόλουθο κείμενο από τον Makhaiski: https://sniadecki.wordpress.com/2017/11/08/makhaiski-bolcheviks/↑
[14]****— Marius Blouin,ο.π.παραπομπή.
[15]****— Δες το ακόλουθο άρθρο από το Le Devoir : https://www.ledevoir.com/societe/le-devoir-de/497556/pour-en-finir-avec-le-gouvernement-des-hommes↑
[16]— The Duty ,_ο.__π. _παραπομπή
[17]— https://journals.openedition.org/mots/25174
[18]— Marius Blouin,_ο.__π. _παραπομπή
[19]— _ο._π..
[20]— Wikipedia,ο.π. παραπομπή
[21]— Sebastián Cortés,Radical antifascism? On the industrial nature of fascism /Ριζοσπαστικός αντιφασισμός; Για την βιομηχανική φύση του φασισμού , 2015
[22]****— Marius Blouin,ο.π. παραπομπή
The Neoliberal Technocracy: A Class at War With Life – Class Struggle Ecology
ΠΗΓΗ:ATHENS INDYMEDIA
Discussion in the ATmosphere