Si e thyen heshtjen ekspozita 'Sy më sy' e QKRMT-së?

PRISHTINË — Ekspozita “Sy më sy – Eye to Eye”, e hapur nga Qendra Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës (QKRMT) bashkë me Pro Peace Kosovo, solli para publikut historitë e grave dhe burrave të mbijetuar nga dhuna seksuale gjatë luftës në Kosovë — dhe të familjarëve të tyre, që për vite kanë bartur peshën e traumës dhe stigmës.

Drejtoresha e QKRMT-së, Feride Rushiti, tha se emri synon të vendosë publikun “përballë të vërtetës së dhimbshme” të të mbijetuarve. “Shpeshherë kur duam t'i kërkojmë të vërtetën dikujt themi: më shiko në sy”, shpjegoi ajo — ekspozita tregon dhimbjen, forcën dhe guximin e atyre që guxuan të flasin.

Skanimet e irisit dhe portretet, vendosur përkrah rrëfimeve personale, bënë të dukshëm jo vetëm të mbijetuarit, por edhe familjarët e tyre. “Mijëra familje kanë bashkëjetuar me traumën dhe kanë mbajtur peshën e stigmës bashkërisht”, tha Rushiti, duke kujtuar se shumë prej tyre nuk kanë ende gatishmërinë të flasin ose të kërkojnë drejtësi.

Ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, tha se vuajtja nuk përfundoi me luftën: “Dhimbjes iu shtua heshtja, mosbesimi, gjykimi e frika për të treguar.” Ajo i cilësoi të mbijetuarit si “përgjegjësi shtetërore” dhe bëri thirrje që personat e dhunuar gjatë luftës në Kosovë të aplikojnë për njohjen e statusit.

Haxhiu njoftoi gjithashtu se brenda objekteve të Kuvendit dhe Presidencës është hapur një zyrë “për mbështetjen e të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës” — hapësirë e sigurt për dëgjim dhe mbështetje. “Republika u ka borxh njohje, kujdes, drejtësi dhe jetë me dinjitet”, tha ajo.

Ambasadori britanik Jonathan Hargreaves tha se gjatë bisedave me të mbijetuarit ka dëgjuar gjithmonë “të njëjtin mesazh të thjeshtë”: “ne duam të dëgjohemi, duam të njihemi dhe duam të trajtohemi me respekt.” Ai vlerësoi punën e Kosovës në adresimin e dhunës seksuale të lidhur me konfliktin si “shembull për mbarë botën”.

Ambasadori gjerman Rainer Rudolph tha se skanimet e irisit dhe portretet nuk janë thjesht vepra arti — ato janë “homazh i fuqishëm dhe prekës” për njerëzit që u përballën me autorët e krimeve ndaj tyre. Dekada pas luftës, mesazhi i të mbijetuarve mbetet i njëjtë: njohje, respekt dhe dinjitet.

Burim: Telegrafi — Redaksia ZHURMA