Christos Marneros: ΜΓΔ, Η Μορφή του Μπάτσου στους Αναρχικούς Στίχους του Ελληνικού Punk

Είναι η punk μουσική και (υπο)κουλτούρα αναρχική; Και τι ισχύει ειδικότερα για την ελληνική punk σκηνή; Στο διεθνές πλαίσιο υπήρχε, και ίσως εξακολουθεί να υπάρχει, μια σαφής διαχωριστική γραμμή που χωρίζει τα punk συγκροτήματα και υποκουλτούρα από οποιαδήποτε μορφή θεωρητικής ή ιδεολογικής θέσης. Σε αυτό το βαθμό, οι πανκς, τουλάχιστον εκείνοι της «πρώτης γενιάς», τοποθετούνται σε μια θέση που βρίσκεται πέρα από οποιαδήποτε μορφή «ισμού». Όπως σημειώνει ο Mark Wetherington, «η διεξοδική ανάλυση δείχνει πως η πλειοψηφία των πιο γνωστών συγκροτημάτων και οργανώσεων που σχετίζονται με το punk κίνημα, τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν, δεν ήταν στενά ή γνήσια συνδεδεμένα με την αντιεξουσιαστική πολιτική». Υιοθετώντας μια παρόμοια προσέγγιση, στην πρωτοποριακή του έρευνα για τις ρίζες της ελληνικής σκηνής από το 1979 και την εξέλιξή της έως το 2013, ο Γιάννης Ν. Κολοβός κάνει σαφή διάκριση μεταξύ της πολιτικής στάσης των πανκς (ή, καλύτερα, της αντιπολιτικής τους στάσης) και των λεγόμενων πολιτικά «ώριμων», θεωρητικά τεκμηριωμένων θέσεων των αναρχικών κύκλων. Πιο συγκεκριμένα, όταν αναλύει τη «δημογραφική» σύνθεση και τις διαφορετικές ομάδες ανθρώπων που κατοικούν (ή κατοικούσαν) στην περιοχή των Εξαρχείων, λέει πως «βλέπουμε την εμφάνιση όλων των υποκειμενικοτήτων, οι οποίες εξέφραζαν το πνεύμα της υποκουλτούρας των προηγούμενων δεκαετιών και οι οποίες, πιθανώς, διαμορφώθηκαν και θεμελιώθηκαν σε καλλιτεχνικές βάσεις, περιστρεφόμενες γύρω από ‘έναν αφηρημένο και πολιτικά μη απειλητικό αναρχισμό’». Αυτή η μορφή αναρχισμού, όπως εξηγεί ο Κολοβός, πρέπει να διακριθεί από τις αναρχικές οργανώσεις της περιοχής «οι οποίες είχαν διαμορφώσει μια σαφή και συγκεκριμένη πολιτική ταυτότητα μέσω της οποίας έδιναν μορφή σε μια πραξεολογική τακτική» αντίστασης ενάντια στο ελληνικό έθνος και την ψευδο-συναινετική, ψευδο-προοδευτική (στην πραγματικότητα υπερσυντηρητική και αντιδραστική) πολιτική του. Για να το εξηγήσω, αυτός ο πραξεολογικός τρόπος αντίστασης δείχνει πως οι αναρχικοί πυρήνες των Εξαρχείων συναντιόνταν συνειδητά, συζητούσαν και αποφάσιζαν για τους τρόπους συνεργασίας και αντίστασης ενάντια στο κράτος και τους θεσμούς του. Ωστόσο, παρά τις διαφορές και διακρίσεις αυτές, πιστεύω πως η (ελληνική) punk υποκουλτούρα έχει «έναν άρρηκτο δεσμό» με ένα αναρχικό ήθος αντίστασης ενάντια στις ιεραρχικές δομές της κρατικής πολιτικής και τις νόρμες της κυρίαρχης κοινωνίας. Με τον όρο ήθος, αναφέρομαι σε έναν τρόπο ζωής που περιβάλλει όλες τις πτυχές της ύπαρξής μας, με την έννοια πως καθορίζει τον τρόπο ύπαρξης, σκέψης και δράσης μας, συμπεριλαμβανομένων των τρόπων με τους οποίους κάνουμε με την πολιτική. Ένα τέτοιου είδους ήθος είναι εμφανές ακόμη και στις πολλές περιπτώσεις όπου ο λόγος του punk δεν επηρεάζεται άμεσα από αναρχικές θεωρίες, ούτε με τη μορφή αναφορών σε κάποιον θεωρητικό του αναρχισμού ούτε μέσω οποιασδήποτε ρητής ταύτισης με κάποια αναρχική ομάδα ή σχολή σκέψης. Γίνεται εδώ διάκριση μεταξύ «αναρχίας» και «αναρχισμού» ώστε να διακριθεί η πολιτική σκέψη των αναρχικών οργανώσεων, ακτιβιστών και στοχαστών (που στο παρόν κείμενο θεωρώ κομμάτι του «αναρχισμού») και το ήθος της αντίστασης που καλλιεργούν οι μουσικοί του punk χωρίς να ανήκουν απαραίτητα σε κάποια αναρχική συλλογικότητα ή να υιοθετούν τις θεωρίες συγκεκριμένων αναρχικών στοχαστών, το οποίο ονομάζω «αναρχικό». Αυτού του είδους το ήθος είναι αναρχικό επειδή αμφισβητεί, αποπροσανατολίζει και χλευάζει τις ιεραρχικές δομές και πολιτική του κράτους και της κυρίαρχης κοινωνίας. Ένα παράδειγμα της δύναμης αυτής της σχέσης με την ελληνική punk υποκουλτούρα (και αντικουλτούρα) βρίσκεται στους στίχους των Ελλήνων μουσικών του punk. Η θεματολογία περιστρέφεται γύρω από ένα ήθος αντίστασης ενάντια στον ασφυκτικό συντηρητισμό της ελληνικής κοινωνίας, ενάντια στην εξουσία του κράτους, της οικογένειας, της Εκκλησίας, της αστυνομίας και γενικά οποιουδήποτε προσπαθεί να επιβάλει τις καταπιεστικές, ιεραρχικές δομές του στους νέους. Οι στίχοι, λοιπόν, λειτουργούν συχνά ως προσωπικά «μανιφέστα» των Ελλήνων μουσικών του punk, αφηγούμενοι τις προσωπικές τους εμπειρίες από την άμεση συμμετοχή σε αναρχικές συλλογικότητες, τη συμμετοχή σε αναρχικές πολιτικούς σκοπούς και καταλήψεις, και ακόμη και τις προσωπικές ιστορίες μουσικών του punk που έγιναν μάρτυρες του φριχτού προσώπου της εξουσίας ως βασικά της θύματά, περιγράφοντας με λεπτομέρεια τις μαζικές συλλήψεις και τα κελιά των φυλακών όπου βίωσαν το βάρβαρο, φασιστικό πρόσωπο της αστυνομίας.