{
  "$type": "site.standard.document",
  "bskyPostRef": {
    "cid": "bafyreib5ridsbdkddkdstwl6jxjhja6c3357up5agaliak56kiot6iyr5q",
    "uri": "at://did:plc:wib47ggfushco6az6mwbz77k/app.bsky.feed.post/3mny5xnra6a22"
  },
  "coverImage": {
    "$type": "blob",
    "ref": {
      "$link": "bafkreibqoob7l5ub7so3da7epmcmlmwddrffi22agidcqx3zvdyw7uatga"
    },
    "mimeType": "image/png",
    "size": 891227
  },
  "description": "Ismail Qemali kaloi 40 vjet si nëpunës i Perandorisë Osmane, për të shpallur më 1912 pavarësinë e Shqipërisë nga ajo. Biografia e tij nxjerr në pah kompleksitetin e një figure që lëvizti midis aleancave dhe mbeti përherë në kufi.",
  "path": "/ismail-qemali-si-nje-zyrtar-osman-u-be-themelues-i-shtetit-shqiptar/",
  "publishedAt": "2026-06-11T02:18:49.000Z",
  "site": "https://zhurma.press",
  "tags": [
    "en.wikipedia.org — biografia e Ismail Qemalit, karriera osmane, marrëdhëniet me Konican dhe Greqinë, vdekja në Peruxhia",
    "sq.wikipedia.org — detajet e fëmijërisë në Vlorë dhe Selanik, shkollimi në Zosimea, kujtimet e botuara në Londër",
    "en.wikipedia.org — teksti dhe konteksti i Deklaratës së Pavarësisë, 28 nëntor 1912, kufizimet territoriale të qeverisë së Vlorës"
  ],
  "textContent": "**Vlorë —** Më 28 nëntor 1912, në një shtëpi private në Vlorë, dyzet delegatë nga trevat shqiptare mblodhën një Kuvend që do të shpallte pavarësinë. Në krye të tij qëndronte një ish-nëpunës i lartë osman, i shkolluar në Stamboll dhe mëparë në gjyqet e Janinës: Ismail Qemali, 68 vjeç, që pak muaj më parë kishte ikur nga kryeqyteti i perandorisë për të kërkuar garanci nga Fuqitë e Mëdha.\n\n## Prejardhja dhe formimi osman\n\nIsmail Qemali lindi në janar 1844 në Vlorë, në një familje bejlerësh të lidhur me sanxhakbejlerët trashëgimtarë të qytetit dhe me vezirin e fundit shqiptar të Perandorisë Osmane, Ferid pashë Vlorën, sipas biografisë së publikuar në Wikipedia-n shqipe. Fëmijëria iu prish nga kryengritja e 1847: kur ishte katër vjeç, familja u syrgjynosë, burrat në Konjë, gratë dhe fëmijët në Selanik, ku i vdes vëllai i vogël.\n\nU kthye në Vlorë më 1852, mësoi turqishten, italishten nga një mësues italian, dhe më 1855 u regjistrua në gjimnazin \"Zosimea\" në Janinë — i vetmi nxënës mysliman atëherë, sipas të njëjtit burim. Mësoi greqishten e vjetër, latinishten, arabishten dhe frëngjishten, para se të shkonte në Stamboll në maj 1860. Atje hyri në zyrën e përkthimeve të Ministrisë së Jashtme, vazhdoi studimet për drejtësi, dhe më 1867 u bashkua me Mid'hat Pashën, autorin e Kushtetutës Osmane, duke kontribuar në hartimin e saj.\n\nKarriera administrative e çoi në poste të larta: kryetar i Komisionit Evropian të Danubit më 1870, guvernator i Varnës, më pas i Bejrutit dhe Tripolit. Por liberalizmi i tij e futi në konflikt me sulltanin Abdylhamidin II. Më 1900, sipas Wikipedia-s angleze, hipi në jahtin e ambasadorit britanik, kërkoi azil dhe jetoi në syrgjyn për tetë vjet.\n\n## Rikthimi dhe kthesa kombëtare\n\nPas Revolucionit të Xhonturqve më 1908, Qemali u kthye dhe u zgjodh deputet. Por shpejt kundërshtoi fushatat e Xhonturqve kundër vilajeteve shqiptare. Sipas Wikipedia-s shqipe, bashkëpunoi për kryengritjen përfundimtare të 1912-s \"në ujdi me kolegët shqiptarë në parlament pa dallim partie\", që solli njohjen e Vilajetit Shqiptar.\n\nKy ishte pikë kthese. Qemali, që deri atëherë kishte vepruar kryesisht brenda kornizës osmane, nisi të lëvizte jashtë saj. Me fillimin e Luftës së Parë Ballkanike, u nis nga Stambolli drejt Vjenës për të kërkuar garanci ndërkombëtare për pavarësimin e Shqipërisë, sipas të njëjtit burim. Ktheu shpinën perandorisë që i kishte dhënë karrierën — jo nga konvertim i papritur ideologjik, por nga vlerësimi se perandoria po shembej dhe se shpëtimi i vetëm ishte ndarja.\n\n## Kuvendi i Vlorës dhe qeveria e përkohshme\n\nMë 28 nëntor 1912, në shtëpinë e Xhemil beut në Vlorë, Kuvendi i 40 delegatëve shpalli pavarësinë. Teksti i Deklaratës, i përpiluar pjesërisht në gegë, toskë dhe turqisht osmane, thoshte se \"Shqipëria sot është e vetë, e lirë dhe e pavarur\", sipas përshkrimit të Wikipedia-s angleze mbi Deklaratën e Pavarësisë. Qemali, si \"krye-nxitësi i mbledhjes\", mbajti fjalën hapëse, ku argumentoi se shqiptarët kishin qenë gjithmonë të bindur ndaj perandorisë, por kjo e fundit nuk i kishte marrë parasysh kurrë interesat e tyre.\n\nMë 4 dhjetor 1912, Kuvendi formoi Qeverinë e Përkohshme; Qemali u zgjodh kryeministër dhe ministër i Jashtëm. Por pavarësia ishte më shumë teoretike se praktike: Vlora ishte i vetmi qytet nën kontrollin e delegatëve, siç vëren Wikipedia angleze. Njohja ndërkombëtare erdhi gradualisht: de facto më 17 dhjetor 1912 në Konferencën e Londrës, por sovranitet i plotë vetëm më 29 korrik 1913, pas Luftës së Dytë Ballkanike dhe zgjidhjes së krizës së Shkodrës.\n\n## Marrëdhëniet me Fuqitë e Mëdha dhe kontestet\n\nBiografia e Qemalit është e ndarë mbi çështjen e aleancave. Në fillim iu afrua Austro-Hungarisë, pastaj kaloi në orbitën italiane, duke u bërë i afërt me arbëreshët dhe duke mbështetur politikën italiane për Shqipërinë, sipas Wikipedia-s angleze. Themelloi gazetën \"Selamet\" (Shpëtimi) në turqisht, shqip dhe greqisht, duke thirrur për bashkëpunim shqiptaro-grek — një qasje që disa aktivistë kombëtarë e panë me dyshim si instrument të politikës greke, duke e zbehur popullaritetin e tij.\n\nMarrëdhënia me Faik Konicën, tjetër figurë e Rilindjes, përfundoi në përçarje. Konica e gjeti të vështirë për t'u punuar me të; Qemali e pa Konicën si të tepërt ideologjik, sipas të njëjtit burim. Dhe pse kishte dërguar fëmijët të shkollonin në Greqi dhe ishte martuar me Kleoniki Sourmelin, një greke, kjo orientim pro-grek u kthye në pikë kritike brenda lëvizjes.\n\nEdhe brenda vetë Qeverisë së Vlorës, pozicioni i tij u sfidua. Dorëheqja e tij në janar 1914, pas pak më shumë se një viti në detyrë, reflekton jo vetëm presionin ndërkombëtar për instalimin e princit Wilhelm të Wied-it, por edhe kufizimet e pushtetit të tij faktik mbi territorin.\n\n## Vitet e fundit dhe trashëgimia dokumentare\n\nQemali vdiq në syrgjyn, në Peruxhia të Italisë, më 26 janar 1919. Në 1917, i kishte diktuar kujtimet e tij gazetarit britanik Sommerville Story, të botuara më 1920 në Londër me titullin \"The Memoirs of Ismail Kemal Bey\" — një burim kyç për historiografisë, sipas Wikipedia-s shqipe.\n\nSot figuron si \"themelues i shtetit shqiptar\" në historiografinë zyrtare dhe si autor kryesor i Deklaratës së Pavarësisë. Por biografia e tij nxjerr në pah një kompleksitet që tejkalon mitologjinë kombëtare: një karrierë e gjatë në shërbim të perandorisë që e shpalli pavarësinë nga ajo; një orientim pro-grek që e izoloi nga disa bashkëkombas; një pavarësi e shpallur që mbeti për muaj të tëra vetëm në letër.\n\n_Burimet:_\n\n  * en.wikipedia.org — biografia e Ismail Qemalit, karriera osmane, marrëdhëniet me Konican dhe Greqinë, vdekja në Peruxhia\n  * sq.wikipedia.org — detajet e fëmijërisë në Vlorë dhe Selanik, shkollimi në Zosimea, kujtimet e botuara në Londër\n  * en.wikipedia.org — teksti dhe konteksti i Deklaratës së Pavarësisë, 28 nëntor 1912, kufizimet territoriale të qeverisë së Vlorës\n\n\n\n_— Redaksia ZHURMA_",
  "title": "Ismail Qemali: si një zyrtar osman u bë themelues i shtetit shqiptar",
  "updatedAt": "2026-06-11T02:18:49.518Z"
}