Kopshtaria e qershorit: çfarë mbillet ende dhe si ta ruani nga thatësira

TIRANË — Ballkoni juaj ka mbetur bosh gjysmë? Kopshti i shtëpisë në fshat ka ende një rresht të lirë? Në mes të qershorit, shumë kopshtarë në Tiranë, Prishtinë apo Shkup e kanë të njëjtën pyetje: a ka kaluar afati, apo ende mund të mbillësh diçka që të japë fryte para vjeshtës?

Nuk ka kaluar. Por rregullat kanë ndryshuar.

Nga pranvera te vera: pse ndryshon loja

Ekspertët që citon Telegrafi theksojnë një ndryshim të thjeshtë: në qershor, bimët nuk kanë më nevojë për "nxehtësinë e pranverës" — ato kanë nevojë për një nxehtësi të qëndrueshme. Ditët më të gjata dhe temperaturat më të larta të tokës përshpejtojnë mbirjen dhe zhvillimin. Kushti është i vetëm: ujë. Toka e humb lagështinë më shpejt se në maj, ndaj ujitja e rregullt bëhet "po aq e rëndësishme sa vetë mbjellja", siç e vëren Telegrafi.

Kjo do të thotë që gabimet e pranverës — një rresht që nuk doli, një varietet që dështoi — mund të korrigjohen. Qershori është, sipas të njëjtave burime, "fillim i ri" për kopshtarinë, jo vetëm vazhdim.

Çfarë mbillet drejtpërdrejt në tokë

Të tre burimet — Telegrafi , Bota Sot dhe Demokracia — rendisin të njëjtat kultura për mbjellje të drejtpërdrejtë në ambient të hapur:

• Misri i ëmbël — rritet shpejt me nxehtësi
• Perime me gjethe të gjelbra (spinaki, marulja, rukola) — krokante, cikël të shpejtë
• Qepa e njomë — për konsum të shpejtë, jo ruajtje
• Brokoli , sidomos varietetet e vona — afati i fundit për ta nisur
• Finoku
• Bizelet
• Kungulleshkat — kërkojnë vëmendje të veçantë, janë "të ndjeshme ndaj mungesës së lagështisë", siç paralajmëron Bota Sot
• Kungujt — afati i fundit për mbjellje; pas qershorit, rrezikojnë të mos pjeken para të ftohtit

Të gjitha këto kultura, sipas Demokracisë , "e duan ngrohtësinë, por kërkojnë edhe ujitje të rregullt, sepse thatësira në këtë periudhë mund ta ngadalësojë rritjen e tyre".

Frutat: zgjedhje më e kufizuar, por jo zero

Për frutat, qershori është muaj tranzicioni. Bota Sot dhe Demokracia bien dakord: mundësia kryesore është pjepri , por si fidanë të rritur më parë në sera ose ambiente të mbrojtura, jo fara të drejtpërdrejta në tokë. Pjepri kërkon "vend të ngrohtë, me diell dhe të mbrojtur", dhe suksesi "varet shumë nga ujitja e duhur dhe nga zgjedhja e varietetit që i përshtatet kushteve lokale". Kjo e fundit është e rëndësishme për lexuesit në zona me klimë më të freskët si veriu i Shqipërisë ose zonat malore të Kosovës.

Lulet: ngjyra për verën dhe vjeshtën

Qershori është momenti për të mbushur boshllëqet me lule që do të lulëzojnë deri në vjeshtë. Sipas burimeve, këto janë më të përshtatshmet:

• Bimët dekorative njëvjeçare — për ngjyra të shpejta
• Lobelia — për saksi dhe shporta të varura
• Geraniumi rezistent — bimë shumëvjeçare që mban goditje
• Mattiola (lulja aromatike e natës) — lulëzon në mbrëmje, aromë për oborr
• Nerina — për lulëzim vjeshtor; mbillet tani, shfaqet më vonë

Këto funksionojnë veçanërisht në "saksi, jardiniere dhe shporta të varura", sipas Bota Sot — zgjidhje praktike për ballkonet e apartamenteve në qytete si Prishtina, Tirana apo Shkupi, ku tokë e hapur nuk ka.

Kur të mos mbillni

Të tre burimet përfshijnë të njëjtën paralajmërim: qershori nuk është ideal për fidanë me rrënjë të zhveshura ose disa lloje pemësh. "Pranohen më vështirë në këtë periudhë për shkak të temperaturave të larta dhe tharjes më të shpejtë të tokës", shkruan Bota Sot. Nëse keni blerë një fidan qershie apo mollie, prisni vjeshtën — ose mbilleni në vazo të madhe ku mund të kontrolloni lagështinë.

Tre gjëra për të bërë këtë javë

1. Kontrolloni lagështinë e tokës në thellësi 5 cm — sipas burimeve, sipërfaqja e thatë mashtron; nëse më poshtë është thatë, ujitni pa marrë parasysh shiun e fundjavës.

2. Nëse keni hapësirë, mbillni një rresht kungulleshkash — rriten shpejt, por kërkojnë ujë çdo 48 orë në temperatura mbi 30°C. Bota Sot i vë shenjë të veçantë: "të ndjeshme ndaj mungesës së lagështisë".

3. Për ballkon, kombinoni lobelia (e shpejtë) me nerina (vjeshtë) — një investim i vetëm që jep ngjyrë dy sezone. Burimet nuk përmendin çmime, por në tregjet e Shqipërisë dhe Kosovës, fidanë të tillë gjenden në çdo qendër kopshtarie urbane.

Nuanca e fundit

"Çelësi i suksesit në qershor qëndron në ekuilibrin midis nxehtësisë dhe lagështisë", përmblidhin të tre burimet. Kjo nuk është këshillë motivuese — është fizikë e thjeshtë: temperaturat e larta ndihmojnë fotosintezën, por nëse toka thahet, bima ndalon rritjen për të ruajtur ujin. Ujitja e rregullt "shpesh bën dallimin midis një kopshti mesatar dhe një kopshti të harlisur që vazhdon të japë fryte deri në vjeshtë".

Për kopshtarët në diasporë — sidomos në Gjermani, Zvicër apo Austri ku vera mund të jetë më e freskët — e njëjta logjikë vlen me një korrigjim: temperaturat më të ulëta kërkojnë varietete më të shpejta, të njëjta me ato që përdoren në zonat malore të Shqipërisë.

Burimet:

• Telegrafi — rendimentet e qershorit, rëndësia e ujitjes
• Bota Sot — kujdesi për kungulleshkat, lulet për vjeshtë
• Demokracia — paralajmërimi për fidanë me rrënjë të zhveshura

— Redaksia ZHURMA