{
  "$type": "site.standard.document",
  "bskyPostRef": {
    "cid": "bafyreih3fcvwjshst2l3ujxauilhh6iblnwwoeakcjcvqq4xehrmbwosx4",
    "uri": "at://did:plc:wib47ggfushco6az6mwbz77k/app.bsky.feed.post/3mny57qxwjgd2"
  },
  "coverImage": {
    "$type": "blob",
    "ref": {
      "$link": "bafkreieqegnqmwyyrnwq2aapkzgb3kl5soyr4xixij7fn5dbcrk2sgiwwu"
    },
    "mimeType": "image/jpeg",
    "size": 50296
  },
  "description": "Leximet e reja e shqyrtojnë Kadarenë si artizan të shkrimit që e kupton letërsinë si marifet intelektual, jo si freskim rrënjësor të zhanrit.",
  "path": "/kadareja-mes-artificit-dhe-origjinalitetit-cfare-thone-leximet-e-reja/",
  "publishedAt": "2026-06-11T02:05:20.000Z",
  "site": "https://zhurma.press",
  "tags": [
    "Telegrafi — teksti \"Ur-Libri\" i Ismail Kadaresë, me dialogun mbi artificin dhe rinovimin letrar",
    "Zëri — ligjërata e Enver Kabashit mbi historinë shqiptare në korpusin e Kadaresë",
    "Telegrafi — teksti i Vangjush Saros \"Fjalë për origjinalitetin\" mbi krizën e gjetjeve në krijimtarinë bashkëkohore"
  ],
  "textContent": "TIRANË — Kur Ismail Kadareja i vuri titullin \"Ur-Libri\" një teksti të vetin, ai e nisi me një skenë të thjeshtë: një mik që flet për pasionin e tij të fundit, një bisedë që ka ndodhur më parë, një vëzhgim që lexuesi e njeh mirë — \"s'është herë e parë që flasim për këtë.\" Është hapje që refuzon të bëjë llogaritë me lexuesin, që nuk i kërkon falje për mungesën e aksionit. Në vend të saj, ofron diçka më të vështirë: një argument mbi vetë aktin e shkrimit si artific, si \"marifet\" që e tejkalon çdo përpjekje për \"freskim rrënjësor\" të zhanrit.\n\nKy tekst, botuar në Telegrafin sipas rubrikës \"Fjalët\", e gjen Kadarenë në një pozicion mbrojtës — jo të veprës së tij, por të letërsisë si formë. Personazhi K.V. kërkon një rinovim që do t'i bënte \"të panevojshme të gjitha gjetjet letrare, klishetë, trajtat e ngrira.\" Kadareja kundërshton: vetë akti i të shkruarit është i stisur, \"ca shenja e shenjëza mbi letër, mbi të cilat njeriu rrinte me orë të tëra seriozisht, si i lajthitur.\" Në këtë shkëmbim, sipas Telegrafit, qëndron një nga qëndrimet e pakta publike të Kadaresë mbi estetikën — jo si teori, por si dialog i mbajtur me ironi.\n\nNë një kohë kur origjinaliteti shpallet lehtë, Vangjush Saro shkruan në të njëjtën rubrikë të Telegrafit se \"mungesa e frikshme origjinaliteti e gjetjesh ka ngritur një perde mosbesimi midis krijuesve dhe lexuesit.\" Saro citon Robert Frostin — \"Dy udhë u ndanë në pyll / dhe unë mora atë që s'ishte rrahur shumë\" — dhe shton një vëzhgim më pak të njohur: \"sot, një mungesë e frikshme origjinaliteti... sidomos në poezi.\" Nuk e përmend Kadarenë drejtpërdrejt, por vendos një kornizë: në një treg ku origjinaliteti është fjalë e rëndë, çfarë do të thotë të flasësh për artificin si vlerë?\n\nProfesor Enver Kabashi, në një ligjëratë të raportuar nga Zëri, ofron një përgjigje që e zhvendos pyetjen nga forma në përmbajtje. \"Letërsia e Kadaresë është letërsi shqipe,\" thotë ai. \"Nuk e di a do të ishte e plotë letërsia shqipe pa letërsinë e Kadaresë.\" Kabashi vë në dukje një korpus që trajton historinë shqiptare \"në të gjitha periudhat dhe të shkripet e të saj\" — nga \"Përbindëshi\" e deri te krushqit \"të ngrirë me ngjarje\" në Kosovë. Për të, Kadareja nuk është origjinal sepse shpik zhanrin, por sepse e bën historinë shqiptare \"pjesë të letërsisë botërore\" — një kalim që ndodh përmes lidhjeve me \"qytetërimet dhe perandoritë e mëdha.\"\n\nKëtu buron një tension që burimet e lejojnë por nuk e zgjidhin. Kabashi lexon Kadarenë si hartograf të kombit: dy kapitujt e parë të \"Piramidës\" \"merren vetëm me gurët\", gurët kanë numra, dhe \"që nga ndërtimi i Piramidës së Keopsit, historia jonë është pjesë e letërsisë së Kadaresë.\" Kadareja i \"Ur-Librit\", ndërkaq, flet për gurin si material i pamundur — për romanin \"për asgjë\" që ëndërronte Flauberti. Njëri e sheh letërsinë si urë ndërmjet kohëve; tjetri, si dyshim mbi vetë mundësinë e urës.\n\nZHURMA nuk e zgjedh këtë tension — ai ekziston në leximet e publikuara. Kabashi, sipas Zërit, e njeh: \"herë mund të kontestohen, herë duken bindëse\" gjërat që thotë. Por nuk ka kundër-lexim të strukturuar në burimet e disponueshme; asnjë prej tyre nuk e pyet pse Kadareja, autor i korpusit më të gjerë historik në letërsinë shqipe, shkroi kaq rrallë për periudhën e vet të drejtpërdrejtë — për diktaturën që e mbajti në Tiranë dhe e çoi në Paris. \"Piramida\" lexohet si alegori e Hoxhës, por Kadareja e mohoi këtë lexim gjatë jetës; \"Ur-Libri\" flet për artificin, por jo për censurën.\n\nÇfarë mbetet është një figurë e ndarë midis dy regjistesh: ajo që lexohet si zë kombëtar dhe ajo që shkruan si skeptic i formës. Telegrafi e boton të dyja — Kadarenë që mbron \"marifetin\" dhe Saron që ankohet për mungesën e \"gjetjeve.\" Zëri e boton vetëm një — Kadarenë si kronist të pakrahasueshëm. Nuk ka kontradiktë direkte, por ka kufij të ndryshëm të vëmendjes. Nëse Kadareja është vërtet \"i pakrahasueshëm\" në trajtimin e historisë, siç thotë Kabashi, pse kritika shqipe kaq rrallë e trajton atë si problem — si pyetje që kërkon përgjigje, jo si fakt që kërkon konfirmim?\n\n_Burimet:_\n\n  * Telegrafi — teksti \"Ur-Libri\" i Ismail Kadaresë, me dialogun mbi artificin dhe rinovimin letrar\n  * Zëri — ligjërata e Enver Kabashit mbi historinë shqiptare në korpusin e Kadaresë\n  * Telegrafi — teksti i Vangjush Saros \"Fjalë për origjinalitetin\" mbi krizën e gjetjeve në krijimtarinë bashkëkohore\n\n\n\n_— Redaksia ZHURMA_",
  "title": "Kadareja mes artificit dhe origjinalitetit: çfarë thonë leximet e reja",
  "updatedAt": "2026-06-11T02:12:25.891Z"
}