{
  "$type": "site.standard.document",
  "bskyPostRef": {
    "cid": "bafyreicy5bfeufwvslgco765zgzjut2r7fprsfvsmuwozedib7f2cthoie",
    "uri": "at://did:plc:wib47ggfushco6az6mwbz77k/app.bsky.feed.post/3mny4sl5d7id2"
  },
  "coverImage": {
    "$type": "blob",
    "ref": {
      "$link": "bafkreifw27pqo7q6ej5uc2tlppy322x7brcpodss6yiwz4gen3wcjmcn3e"
    },
    "mimeType": "image/png",
    "size": 72614
  },
  "description": "Nga diversifikimi neolitik 8,000 vjet më parë te ëmbëlsirat e frymëzuara nga serialet turke, kuzhina shqiptare reflekton tensionin midis trashëgimisë së thellë dhe ndikimeve bashkëkohore.",
  "path": "/kuzhina-shqiptare-nga-flia-te-torta-hyrem-cfare-tregon-embelsia-per-identitetin-tone/",
  "publishedAt": "2026-06-11T01:58:06.000Z",
  "site": "https://zhurma.press",
  "tags": [
    "Botasot.info — deklaratat e antropologut Arsim Canolli në konferencën \"Java e Albanologjisë\"",
    "Telegrafi — receta dhe promovimi i tortës Hyrem si ëmbëlsirë \"mbretërore\"",
    "Demokracia — republikimi i recetës së tortës Hyrem me detaje teknike shtesë",
    "Albinfo.ch — dinamikat e identitetit shqiptar në diasporën zvicerane",
    "Telegrafi — teksti i Vangjush Saros mbi krizën e origjinalitetit në krijimtari"
  ],
  "textContent": "**PRISHTINË —** Në një sesion të Etnologjisë gjatë konferencës \"Java e Albanologjisë\" në Institutin Albanologjik të Prishtinës, antropologu Arsim Canolli hodhi një pretendim që tërheq vëmendjen: kuzhina shqiptare ka filluar të diversifikohet para 8,000 vitesh, që nga bujqit neolitikë të Ballkanit. Në të njëjtën javë, portalet e rajonit publikuan recetën e tortës Hyrem — një ëmbëlsirë me çokollatë, fëstëkë dhe hurma, e frymëzuar nga seriali turk \"Sulejmani i Madhërishëm\". Dy lajme, dy shekuj, një pyetje: çfarë është sot kuzhina shqiptare, dhe kush e përcakton?\n\nCanolli, sipas botasot.info, argumenton se Ballkani ka qenë \"derë kalimi\" e kulturës neolite drejt Evropës, me sedimentim që vazhdon deri në luftën e fundit. Por ai shënon një \"rupture\" — një prerje — pas konfliktit të fundit, ku \"ka përbërës të rinj, ka haje të reja, ka internacionalizim\". Vaji i ullirit zëvendëson kripë-biber-vegetën; uthulla balsamike hyn në shtëpitë shqiptare. Kjo nuk është vetëm ndryshim i shijeve, por ndryshim i treguesve të klasës dhe orientimit gjeopolitik.\n\nNë të njëjtën kohë, Canolli vëren një fenomen tjetër: \"ritradicionalizimin\" — rikthimin e \"ushqimit të katundit\" në sferën publike gastronomike. Këtu hyn flia, që prej vitit 2017 gjendet në listën përfaqësuese të trashëgimisë shpirtërore të Kosovës. Por antropologu e kritikon shtetin për këtë: dokumenti zyrtar është \"një faqe e gjysmë\", ndërsa për flinë \"mund të shkruhet e mund të flitet\" shumë më shumë. Trashëgimizimi, sipas tij, bëhet me ngut, pa evidencë etnografike të mjaftueshme.\n\nKy tension — midis autenticitetit të pretenduar dhe inovacionit të shpejtuar — shfaqet edhe në tortën Hyrem. Telegrafi dhe Demokracia e përshkruajnë atë si \"ëmbëlsirë mbretërore\" që \"shkrihet në gojë\", me kombinim çokollate, fëstëkësh, hurmash dhe kremi me çokollatë të bardhë. Receta nuk i përket kuzhinës tradicionale turke; është krijim i kohëve të fundit, i frymëzuar nga një personazh seriali. Sidoqoftë, portalet e shqiptarizuara — Telegrafi e Kosovës, Demokracia e Shqipërisë — e transmetojnë pa pyetje për origjinën ose për përkatësinë kulturore.\n\nKëtu qëndron paradoksi. Canolli flet për migrantët që kthehen, shefat që kthehen, diasporën, turizmin si agjentë të ndryshimit. Por diaspora vetë, siç raporton albinfo.ch në një artikull të datës 9 qershor 2026, jeton një \"identitet shqiptar në mërgatë\" midis rrënjëve dhe integrimit. Nëse flia bëhet simbol i trashëgimisë për konsumatorin e Prishtinës, ndërsa torta Hyrem — me emër osman, përbërës ndërkombëtar, frymëzim televiziv — bëhet \"receta më e dashur\" e adhuruesve të ëmbëlsirave orientale, kush është publiku që e konsumon këtë kuzhinë? Dhe çfarë Shqipërie, Kosove, ose \"orienti\" përfaqëson ajo?\n\nTelegrafi e sheh tortën Hyrem si \"luks të vogël në pjatë\" që mund të përgatitet \"me përbërës që mund t'i gjeni lehtësisht\". Demokracia shton detaje teknike: temperatura 180 gradë, 20 minuta pjekje, opsioni për të lagur pandispanjën me qumësht me çokollatë. Të dy portalet e pozicionojnë si zgjedhje për \"festa, ditëlindje apo raste kur doni t'i impresiononi mysafirët\". Kjo është kuzhina si performancë sociale — jo si vazhdimësi etnike, por si kapital simbolik.\n\nNë një kontekst tjetër, Telegrafi publikoi të njëjtën ditë një tekst të Vangjush Saros mbi origjinalitetin, ku citohet Robert Frost: \"Dy udhë u ndanë në pyll / dhe unë mora atë që s'kishte rrahur shumë.\" Saro shkruan se \"sot, një mungesë e frikshme origjinaliteti e gjetjesh ka ngritur një perde mosbesimi midis krijuesve dhe lexuesit\". E njëjta mund të thuhet për kuzhinën: kur recetat qarkullojnë identike nga një portal në tjetrin, pa filtrin e redaktimit, pa pyetjen e përkatësisë, krijohet një homogjenitet që e zbeh profilin kulturor që pretendon të promovojë.\n\nCanolli e thotë qartë: ka \"koncepte tona\" që mund të shqyrtohen, por shpesh \"rishpiken\" dhe \"rikonstruktohen\" në procesin e gastronomizimit lokal. Flija, trashëgimi zyrtare me dokument njëfaqe e gjysmë. Torta Hyrem, ëmbëlsirë \"orientale\" pa lidhje me traditën. Të dyja qarkullojnë në të njëjtin ekosistem mediatik, të njëjtin hapësirë të kuzhinës shqiptare — një hapësirë që zmadhohet me shpejtësi, por që nuk ka ndonjëherë kohë të pyesë veten se çfarë do të thotë të jesh \"shqiptar\" në pjatë.\n\n_Burimet:_\n\n  * Botasot.info — deklaratat e antropologut Arsim Canolli në konferencën \"Java e Albanologjisë\"\n  * Telegrafi — receta dhe promovimi i tortës Hyrem si ëmbëlsirë \"mbretërore\"\n  * Demokracia — republikimi i recetës së tortës Hyrem me detaje teknike shtesë\n  * Albinfo.ch — dinamikat e identitetit shqiptar në diasporën zvicerane\n  * Telegrafi — teksti i Vangjush Saros mbi krizën e origjinalitetit në krijimtari\n\n\n\n_— Redaksia ZHURMA_",
  "title": "Kuzhina shqiptare: Nga flia te torta Hyrem, çfarë tregon ëmbëlsia për identitetin tonë",
  "updatedAt": "2026-06-11T02:12:26.132Z"
}