{
  "$type": "site.standard.document",
  "bskyPostRef": {
    "cid": "bafyreiaui2535ma7dnfteohdvhb37spjafhvs5ysrs7w54t2rd3r4eella",
    "uri": "at://did:plc:uyh6nuj2wh7hi6b222psuwqb/app.bsky.feed.post/3mfsl422cxen2"
  },
  "coverImage": {
    "$type": "blob",
    "ref": {
      "$link": "bafkreiei4wnfbxeq6ifdtcyknkm5mpqz2htshitbc5ny5ek24qxkh5jnpu"
    },
    "mimeType": "image/jpeg",
    "size": 42062
  },
  "path": "/node/419441/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D9%81%D8%B9%DB%8C%D8%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%B4%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85-%D9%85%D9%86%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B4",
  "publishedAt": "2026-02-26T08:39:14.000Z",
  "site": "https://www.independentpersian.com",
  "tags": [
    "ایران",
    "عبدالمجید ارفعی",
    "متخصص زبان‌های باستانی",
    "الواح هخامنشی",
    "ترجمه منشور کوروش",
    "گل‌نبشته‌های هخامنشی",
    "باستان‌شناس",
    "زبان‌های باستانی",
    "خط میخی",
    "سایه رحیمی",
    "سیاسی و اجتماعی",
    "video"
  ],
  "textContent": "کاوش‌های باستان‌شناسی در تخت‌جمشید به سرپرستی ارنست هرتسفلد در اسفند ۱۳۱۱، به کشف گنجینه‌ای شگفت‌انگیز شامل حدود ۳۰ هزار لوح گلی هخامنشی منجر شد. سه سال بعد، دولت ایران توافق کرد این الواح را برای مطالعه و ترجمه، به‌طور موقت به موسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو (ISAC) امانت دهد. بدین ترتیب، بیش از ۳۰ هزار لوح در ۵۰ صندوق چوبی از بندر بوشهر راهی سفری دریایی به سوی آمریکا شدند؛ با این شرط که پس از پایان تحقیقات، به‌تدریج به ایران بازگردانده شوند.\n\nدر شیکاگو، پژوهشگران برجسته‌ای چون آرنولد پوبل، جورج کامرون، ریچارد هلک و عبدالمجید ارفعی بررسی عمیق آن‌ها را آغاز کردند. این گل‌نبشته‌ها که به زبان عیلامی و متعلق به دوران داریوش بزرگ بودند، داده‌هایی کم‌نظیر از نظام اقتصادی و اداری امپراتوری هخامنشی ارائه می‌دادند. روند بازگشت الواح نیز از سال ۱۳۲۷ آغاز شد و در چند مرحله، از جمله در سال‌های ۱۳۲۹ و ۱۳۸۳، بخش‌هایی از آن‌ها به تهران بازگشت.\n\nبازگشت محموله چهارم گل‌نبشته‌ها پس از وقوع انقلاب اسلامی و قطع روابط دیپلماتیک ایران و آمریکا با بن‌بست‌ مواجه شد. تا اینکه در سال ۱۹۹۷ (۱۳۷۶)، به‌ دنبال یک حمله تروریستی در بیت‌المقدس و تشکیل پرونده‌ای موسوم به «جنی روبین»، دادگاهی در آمریکا به مصادره و فروش این الواح برای پرداخت غرامت به قربانیان حادثه، حکم داد.\n\nاین حکم اگرچه شوک بزرگی بود، پایان خوشایندی داشت، زیرا یک متخصص زبان‌های باستانی دانشگاه شیکاگو را ترغیب کرد به حکم دادگاه بدوی اعتراض کند. تلاش‌های خود او نیز برای اثبات ماهیت فرهنگی و علمی الواح، زیربنای دفاعیات حقوقی در دادگاه‌های آمریکا شد و سرانجام بر همین اساس، قضات قانع شدند که گل‌نبشته‌های هخامنشی آثار فرهنگی‌اند و جنبه تجاری ندارند و مشمول توقیف و مصادره نمی‌شوند.\n\nآن فرد کسی نبود جز عبدالمجید ارفعی، متخصص زبان‌های باستانی که مجموعه تجربه‌های علمی‌اش را درباره الواح هخامنشی در کتابی با عنوان «گل‌نبشته‌های باروی تخت جمشید» منتشر کرده است.\n\n# Read More\n\nThis section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)\n\nپس از لغو حکم، محموله چهارم در مهر ۱۳۹۸ به ایران بازگشت، اما تداوم تحریم‌ها و نبود پوشش بیمه‌ای، بازگشت باقی‌مانده الواح را دشوار کرد. در نهایت، بخشی از این میراث در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به همراه روسای دولت‌های سیزدهم و چهاردهم جمهوری اسلامی در بازگشت از سفر نیویورک به ایران منتقل شدند.\n\nبا این حال، استاد عبدالمجید ارفعی که در کاوش و حفظ این آثار نقشی کلیدی داشت، برای بررسی الواح به میراث فرهنگی دعوت نشد و هنگامی هم که به روزنامه پیام ما گفت آخرین‌بار قبل از شیوع کرونا، الواحی را که آن زمان به کشور برگشت داده شده بود، دید و بعد از آن دیگر از او دعوت به کار نشد، پاسخش تنها جملات تعارف‌گونه جبرئیل نوکنده، رئیس موزه ملی، بود که گفت: ‌«در موزه ملی ایران از همه پژوهشگران برای پژوهش روی الواح استقبال می‌کنیم و آقای ارفعی خود صاحبخانه است.»\n\n**ترجمه فارسی منشور کوروش بزرگ**\n\nاستاد عبدالمجید ارفعی را میهن‌دوستان ایرانی به اثر ماندگار و مهم دیگری نیز می‌شناسند و آن ترجمه فارسی منشور کوروش کبیر است که به‌عنوان نخستین سند حقوق بشری جهان شناخته می‌شود.\n\nمنشور کوروش در سال ۱۸۷۹ میلادی (۱۲۸۵ شمسی) طی کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر باستانی بابِل، در عراق امروزی، کشف شد؛ لوحی از گل پخته به خط میخی اکدی (بابِلی نو) که به فرمان کوروش پس از فتح بابل در سال ۵۳۹ پیش از میلاد نوشته شد. این اثر را پژوهشگران مختلف پس از انتقال به موزه بریتانیا خواندند و ترجمه کردند، اما تا پیش از سال ۱۳۵۵ که عبدالمجید ارفعی ترجمه مستقیم آن از متن اصلی به فارسی را آغاز کرد، همه ترجمه‌های فارسی موجود از زبان‌های واسطه‌ای مانند انگلیسی انجام شده بود.\n\nداستان تلاش استاد ارفعی برای ترجمه این متن نیز خواندنی است. حدود دو سال پیش از انقلاب اسلامی، زمانی که پرویز ناتل خانلری ریاست بنیاد فرهنگ ایران را بر عهده داشت، از او خواست به انگلستان برود و تصویری از متن منشور کوروش در موزه بریتانیا تهیه کند. ارفعی پس از سفر به لندن، عکس و نسخه‌ای کپی از منشور را به ایران آورد و کار ترجمه را آغاز کرد.\n\nچاپ نخست کتاب «فرمان کوروش بزرگ» هم‌زمان با وقوع انقلاب اسلامی بود و توقیف آن را به همراه داشت؛ توقیفی که نزدیک به سه دهه ادامه یافت تا سرانجام چاپ دوم کتاب پس از حدود ۳۰ سال منتشر شد.\n\n**متخصص زبان‌های باستانی**\n\nاستاد عبدالمجید ارفعی را می‌توان بدون تردید، جامع‌الاطراف زبان‌های باستانی حوزه تمدنی شرق دانست. او از معدود کسانی بود که زبان و تمدن عیلامی را خوب می‌شناخت، به خط میخی و زبان‌های اوستایی و آکدی آشنایی داشت و عمری را برای پژوهش در این راه صرف کرده بود.\n\nاو پیش‌تر در گفتگویی، آغاز علاقه‌اش به زبان‌های باستانی را چنین روایت کرده بود: «تابستانی که سال سوم متوسطه را تمام کرده بودم، با چند نفر از دوستان به کتابخانه ملی در خیابان قوام‌السلطنه (۳۰ تیر) رفتیم. اتفاقی کتاب گات‌ها‌ــ سرودهای زرتشت‌ــ اثر استاد ابراهیم پورداوود را دیدم. همان‌جا شروع به خواندن کردم و آن‌قدر لذت بردم که متن اوستایی و ترجمه فارسی آن را کپی کردم و در خانه به یادگیری زبان اوستایی پرداختم. این نخستین گام من برای شناخت نوشته‌های دنیای کهن بود.»\n\nسال بعد با کمک جلال متینی، یکی از دبیرانش، یادگیری پارسی باستان را آغاز کرد. اندکی بعد نیز با دیدن کتاب کارنامه اردشیر پاپکان با ترجمه محمدجواد مشکور، که متن پهلوی را نیز دربرداشت، به آموختن زبان پهلوی روی آورد و هم‌زمان عصرها همراه دوستی، نزد موبد رستم شهرزادی در آتشکده آدوریان به فراگیری این زبان پرداخت.\n\nارفعی بعدها با ابراهیم پورداوود آشنا شد و با پیشنهاد او و استادش پرویز ناتل خانلری، آموزش زبان آکدی را شروع کرد. این مسیر سرانجام او را به موسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو رساند؛ جایی که هشت سال زیر نظر ریچارد هلک، از برجسته‌ترین متخصصان خط و زبان عیلامی، به مطالعه زبان‌های عیلامی و آکدی مشغول شد. همکاری نزدیک او با هلک علاوه بر کاوش و ترجمه گل‌نبشته‌های هخامنشی، به انتشار پژوهش‌های مهمی درباره تمدن‌های شرق منجر شد.\n\nحاصل همکاری عبدالمجید ارفعی با پرویز ناتل خانلری در فاصله سال‌های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷ هم گردآوری مجموعه‌ای کم‌نظیر از مجلات، کتاب‌ها و مقالات تخصصی درباره تاریخ ایران و جهان، گل‌نبشته‌ها و آثار نوشتاری باستانی بود؛ گنجینه‌ای پژوهشی که امروز در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نگهداری می‌شود.\n\nتالار کتیبه‌های موزه ملی ایران نیز میان سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۲ با تلاش او و شاهرخ رزمجو شکل گرفت. روایت شده است که ارفعی همراه دانشجویانش حتی قفسه‌های تالار را شخصا نصب کردند. از آنجا که تهیه کتاب در آن سال‌ها دشوار بود و تالار منابع کافی نداشت، او به پژوهشگاه علوم انسانی مراجعه کرد تا از کتاب‌هایی که دو دهه پیش خود سفارش داده بود، کپی‌برداری کند و به این شکل منابع علمی تالار را فراهم کرد.\n\nسفر زندگی عبدالمجید ارفعی که نهم شهریور ۱۳۱۸ از بندرعباس آغاز شد، ششم اسفند ۱۴۰۴ در تهران در حالی به پایان رسید که به گفته شهاب‌الدین ارفعی، معمار و پسرعمویش، بخش قابل‌توجهی از آثار او همچنان منتشرنشده باقی مانده است.\n\nارفعی سال‌ها کوشید نوشته‌ها و پژوهش‌های آماده چاپ خود‌ راــ از جمله بخش‌هایی از گل‌نبشته‌های تخت‌جمشید و مطالعات مرتبط با منشور کوروش که ادامه تحقیقات پروفسور هلک نیز محسوب می‌شد‌ــ منتشر کند، اما هیچ نهاد دولتی از چاپ این آثار حمایت نکرد و این آرزو تا پایان عمرش محقق نشد.\n\nاو تا پایان عمر حسرت تدریس زبان‌های باستانی مانند عیلامی، آکدی و آشوری در دانشگاه‌ها را داشت و تاکید می‌کرد شناخت فرهنگ ایران بدون آگاهی و شناخت از این زبان‌ها غیرممکن است. حتی در مصاحبه‌ای، آرزو کرد که پس از او باشند کسانی که این راه را در ایران ادامه می‌دهند، زیرا این‌ها (زبان‌های باستانی) اسناد ملی ایران‌اند.\n\nایران\n\nعبدالمجید ارفعی\n\nمتخصص زبان‌های باستانی\n\nالواح هخامنشی\n\nترجمه منشور کوروش\n\nگل‌نبشته‌های هخامنشی\n\nباستان‌شناس\n\nزبان‌های باستانی\n\nخط میخی\n\nتلاش‌های او برای اثبات ماهیت فرهنگی و علمی الواح هخامنشی زیربنای دفاعیات حقوقی در آمریکا و لغو مصادره و فروش آن‌ها بود\n\nسایه رحیمی\n\nپنج شنبه, فِورِیه 26, 2026 - 11:30\n\n> <p dir=\"rtl\">عبدالمجید ارفعی‌ــ ایرنا</p>\n\nسیاسی و اجتماعی\n\nrelated nodes:\n\nعبدالمجید ارفعی؛ زبان‌شناس فروتنی که خود را گرهی از قالی فرهنگ ایران می‌دانست\n\nابراهیم پورداوود: اَوِستاشناس ایران‌پرست\n\nنسخه‌ای از منشور کوروش؛ یادگار جشن‌های ۲۵۰۰ ساله به میهمانان بین‌المللی\n\nType:\n\nvideo\n\nSEO Title:\n\nاستاد عبدالمجید ارفعی، پاسدار الواح هخامنشی و مترجم منشور کوروش\n\nInner related node:\n\nنسخه‌ای از منشور کوروش؛ یادگار جشن‌های ۲۵۰۰ ساله به میهمانان بین‌المللی\n\nعبدالمجید ارفعی؛ زبان‌شناس فروتنی که خود را گرهی از قالی فرهنگ ایران می‌دانست\n\nابراهیم پورداوود: اَوِستاشناس ایران‌پرست\n\ncopyright:",
  "title": "استاد عبدالمجید ارفعی، پاسدار الواح هخامنشی و مترجم منشور کوروش"
}