Raw Record Source

{
  "$type": "site.standard.document",
  "bskyPostRef": {
    "cid": "bafyreid2fu624xyq77a2wbda36y3lllpydqeds5spw6lwgrb4wtl3licai",
    "uri": "at://did:plc:mqgntfpa2ahl6bv3nerteb3i/app.bsky.feed.post/3mo2p3z2kuh62"
  },
  "coverImage": {
    "$type": "blob",
    "ref": {
      "$link": "bafkreih5afacn6nucqqucgx463bmecrgaa3dzz2ukabxontzifemxzkhe4"
    },
    "mimeType": "image/png",
    "size": 195157
  },
  "path": "/2026/06/mma-goldman.html",
  "publishedAt": "2026-06-11T16:45:00.000Z",
  "site": "https://animmusnecandi.blogspot.com",
  "tags": [
    "The social significance of the modern drama : Goldman, Emma, 1869-1940 : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive",
    "Η κοινωνική σημασία του μοντέρνου δράματος"
  ],
  "textContent": "****\n\n****\n\n**\n\n\n\n\n\n\nΓ ια να κατανοήσουμε την κοινωνική και δυναμική σπουδαιότητα της σύγχρονης δραματικής τέχνης είναι απαραίτητο, θεωρώ, να φανερώσουμε την διαφορά μεταξύ των λειτουργιών της τέχνης για χάρη της τέχνης και της τέχνης ως καθρέπτη της ζωής. **\n\n****\n\nΗ τέχνη για χάρη της τέχνης προϋποθέτει την απάθεια εκ μέρους του καλλιτέχνη προς τον σύνθετο αγώνα της ζωής: οφείλει να υπερβεί την άμπωτη και την παλίρροια της ζωής. Δεν μπορεί παρά να είναι απλά ένας καλλιτεχνικός μάγος που δημιουργεί όμορφες μορφές, ένας δημιουργός καθαρού γούστου.\n\nΑυτή δεν είναι όμως η πρόθεση της μοντέρνας τέχνης, η οποία πρωταρχικά εκφράζει την αντανάκλαση, τον καθρέπτη της ζωής. Ο καλλιτέχνης όντας μέρος της ζωής δεν μπορεί να αποσπάσει τον εαυτό του από τα γεγονότα και τα συμβάντα που περνούν όμοια με πανόραμα μπροστά από τα μάτια του, καθώς εντυπώνονται στο συναισθηματικό και διανοητικό του βλέμμα.\n\nΟ μοντέρνος καλλιτέχνης είναι, σύμφωνα με τον Αύγουστο Στρίνμπεργκ, «ένας κήρυκας της καθημερινότητας που εκλαϊκεύει τα πιεστικά προβλήματα της εποχής του». Όχι απαραίτητα επειδή ο σκοπός του είναι να προσηλυτίσει, αλλά γιατί μπορεί να εκφράσει καλύτερα τον εαυτό του παραμένοντας αληθινός στην ζωή.\n\nΟ Μιλλέτ, ο Μενιέρ, ο Τουργκένιεφ, ο Ντοστογιέφσκι, ο Έμερσον, ο Ουώλτ Ουΐτμαν, ο Τολστόϊ, ο Ίψεν, ο Στρίνμπεργκ, ο Χάουπτμαν και πολλοί άλλοι ακόμη αντικατοπτρίζουν με την δουλειά τους όση από την πνευματική και κοινωνική εξέγερση εκφράζεται από τα πιο φλογισμένα λόγια του προπαγανδιστή. Ενώ, σημαντικότερα ακόμη, έλκουν πολύ περισσότερη προσοχή. Η δημιουργική τους ευφυΐα, διαποτισμένη με το πνεύμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας, ανασκάπτει την ρίζα εκεί που η τυπική λέξη πέφτει συχνά σε άγονο έδαφος.\n\nΟ λόγος για τον οποίο πολλοί ριζοσπάστες καθώς και συντηρητικοί αποτυγχάνουν να κατανοήσουν το σημαντικό μήνυμα της τέχνης ίσως να μην είναι δύσκολο να κατανοηθεί. Ο μέσος ριζοσπάστης είναι εξίσου στενόμυαλα καθορισμένος από απλοϊκούς όρους όσο και ο άνθρωπος που στερείται εντελώς ιδεών. «Επηρμένοι πλουτοκράτες», «οικονομικός ντετερμινισμός», «ταξική συνείδηση», και άλλες παρόμοιες εκφράσεις συνοψίζουν για αυτόν τα σύμβολα της εξέγερσης. Αλλά μιας και η τέχνη μιλάει την δική της γλώσσα, μια γλώσσα που συμπεριλαμβάνει το σύνολο του φάσματος των ανθρώπινων συναισθημάτων, ακούγεται συχνά ασαφής στην ακοή εκείνων που έχουν αναισθητοποιηθεί από την ρηχότητα στερεότυπων φράσεων.\n\nΑπό την άλλη πλευρά, ο συντηρητικός βλέπει μόνο τον κίνδυνο στην προτροπή της Κόκκινης Σημαίας. Έχει προ πολλού αποδεχθεί τον ιστορικό μύθο πως είναι μόνο ο «όχλος» που κάνει επαναστάσεις, και όχι εκείνοι που κρατούν το πινέλο ή την πέννα. Είναι κατά συνέπεια θεμιτό να εγκωμιάζει τον καλλιτέχνη και να απαξιώνει τον όχλο. Τόσο ο ριζοσπάστης όσο και ο συντηρητικός οφείλουν να μάθουν ότι κάθε τρόπος δημιουργικής εργασίας, ο οποίος με αυθεντική αντίληψη απεικονίζει τα κοινωνικά σφάλματα έντιμα και θαραλλέα, μπορεί να αποτελεί σπουδαιότερη απειλή για τον κοινωνικό μας ιστό και πολύ ισχυρότερη έμπνευση από την δριμύτερη κριτική του ρήτορα που στέκει πάνω από τα πλήθη.\n\nΔυστυχώς, εμείς στην Αμερική βλέπουμε ως τώρα το θεάτρο ως τόπο διασκέδασης μόνο, στερημένο από ιδέες και έμπνευση. Επειδή το μοντέρνο δράμα της Ευρώπης δεν ήταν μέχρι πρόσφατα προσιτό σε έντυπη μορφή για τον μέσο θεατρόφιλο σε αυτή την χώρα, ήταν υποχρεωμένος να αρκεστεί με την ερμηνεία, ή μάλλον την παρερμηνεία, των δραματικών κριτικών μας. Ως αποτέλεσμα η κοινωνική σημασία του Μοντέρνου Δράματος έχει σχεδόν χαθεί για το γενικό κοινό.\n\nΕνώ ως προς το τοπικό δράμα, η Αμερική έχει ως τώρα παράξει ελάχιστα άξια θεώρησης τους με κοινωνικό φως. Στερημένη της πολιτισμικής και εξελικτικής παράδοσης του Παλιού Κόσμου, η Αμερική οφείλει απαραίτητα να προετοιμάσει πρώτα το έδαφος στο οποίο φυτρώνουν οι ανθοί της δημιουργικής ευφυΐας.\n\nΣτα εκατό και ένα ρυάκια της τοπικής και κοινοτικής ζωής πρέπει να δωθεί χρόνος ώστε να διοχετευθούν σε μια κοινή ροή ως την οργισμένη θάλασσα της ζωής γενικότερα, και τα κοινωνικά ζητήματα και προβλήματα να καταστούν αισθητά, εάν όχι να αποκρυσταλλωθούν, προτού ο βροντερός παλμός της συλλογικής καρδιάς ανακαλύψει την αντήχηση του στην σπουδαία λογοτεχνία — και ειδικότερα στο δράμα — του κοινωνικού χαρακτήρα. Η εξέλιξη αυτή αναπτύσσεται στην χώρα για αρκετό καιρό ήδη, διαμορφώνοντας την διαδεδομένη αναστάτωση που αρχίζει πια να αναλαμβάνει λιγότερο ή περισσότερο σαφή κοινωνική μορφή και έκφραση.\n\nΚατά συνέπεια, η Αμερική δεν θα μπορούσε ως τώρα να παράξει το δικό της κοινωνικό δράμα. Αλλά αναλογικά προς την πρόοδο της αποκρυστάλλωσης, και της αποσαφήνισης των κοινοτικών και εθνικών προβλημάτων ως θεμελιωδώς κοινωνικών προβλημάτων, αναπτύσσεται και η δραματουργία. Πράγματι, εξαιρετικά αξιέπαινες ενάρξεις προς την κατεύθυνση αυτή έχουν πραγματοποιηθεί τα πρόσφατα χρόνια, μεταξύ αυτών το «Ευκολότερος Δρόμος» του Eugene Walter, το «Διατηρώντας τα Προσχήματα», και άλλα έργα από τον Butler Davenport, το «Στις Ημέρες Μας» και δυο άλλα μονόπρακτα από τον George Middleton, — προσπάθειες που εκφράζουν μια ενθαρρυντική υπόσχεση για το μέλλον.\n\nΤο Μοντέρνο Δράμα, όπως όλη η μοντέρνα λογοτεχνία, αντικατοπτρίζει τον σύνθετο αγώνα της ζωής, — τον αγώνα που, όποια κι αν είναι η ατομική ή τοπική έκφραση του, έχει πάντα τις ρίζες του στο βάθος της ανθρώπινης φύσης και του κοινωνικού περιβάλλοντος, και είναι έτσι, στον βαθμό αυτό, πανανθρώπινο. Η λογοτεχνία αυτή, το δράμα αυτό, είναι μεμιάς η αντανάκλαση και η έμπνευση της ανθρωπότητας στην αιώνια αναζήτηση της για υψηλότερα και καλύτερα ιδανικά. Ίσως εκείνοι που μαθαίνουν τις σπουδαίες αλήθειες του κοινωνικού μόχθου στο σχολείο της ζωής να μην χρειάζονται το μήνυμα του δράματος. Αλλά υπάρχει και μια άλλη τάξη ο αριθμός της οποίας είναι ανυπολόγιστος, για την οποία το δίδαγμα είναι απαραίτητο. Στις χώρες όπου η πολιτική καταπίεση επηρεάζει όλες τις τάξεις, τα καλύτερα διανοητικά στοιχεία έχουν συνάψει κοινό σκοπό με τον λαό, έχουν αναχθεί σε δασκάλους, συντρόφους και εκπροσώπους του. Αλλά στην Αμερική η πολιτική πίεση έχει ως τώρα επηρεάσει μόνο τους «κοινούς ανθρώπους». Είναι αυτοί που ρίχνονται στις φυλακές· εκείνοι που διώκονται και λυντσάρονται, στιγματίζονται και απελαύνονται. Κατά συνέπεια χρειάζεται ένα άλλο μέσο για την αφύπνιση των διανοούμενων στην χώρα αυτή, ένα που θα τους κάνει να συνειδητοποιήσουν την σχέση τους με τον λαό, με την κοινωνική ανησυχία που διαπερνά την ατμόσφαιρα.\n\nΤο μέσο που διαθέτει την δυνατότητα αυτή είναι το Μοντέρνο Δράμα, διότι αντανακλά κάθε φάση της ζωής και εναγκαλίζεται κάθε κοινωνική τάξη, — το Μοντέρνο Δράμα, φανερώνει σε κάθε ένα και σε όλους που έχουν πιαστεί στις ωδίνες των τρομακτικών αλλαγών που διαδραματίζονται, και εξαναγκαστεί είτε να ενταχθούν στην διαδικασία τους ή να εγκαταλειφθούν στο περιθώριο.\n\nΟ Ίψεν, ο Στρίνμπεργκ, ο Χάουπτμαν, ο Τολστόϊ, ο Σώ, ο Galsworthy και οι άλλοι δραματουργοί που συμπεριλαμβάνονται στην έκδοση αυτή εκπροσωπούν τους κοινωνικούς εικονοκλάστες της εποχής μας. Γνωρίζουν ότι η κοινωνία έχει εκτροχιαστεί πολύ πέρα από οποιαδήποτε επιδιόρθωση, και ότι ο άνθρωπος πρέπει να απαλλαχθεί από το νεκρό βάρος του παρελθόντος, με όλα του τα φαντάσματα και τα στοιχειά, εάν πρόκειται να απελευθερωθεί ώστε να συναντήσει το μέλλον.\n\nΑυτή είναι η κοινωνική σπουδαιότητα που διαφοροποιεί την μοντέρνα δραματική μορφή τέχνηςαπό την τέχνη για χάρη της τέχνης. Είναι ο δυναμίτης που υπονομεύει την προκατάληψη, κλονίζει τα κοινωνικά θεμέλια, ενώ προετοιμάζει τους άνδρες και τις γυναίκες για την ανοικοδόμηση.\n\n**Χένρικ Ίψεν**\n\nΣε μια επιστολή προς τον George Brandes, λίγο μετά την Παρισινή Κομμούνα, ο Χένρικ Ίψεν έγραφε σχετικά με το Κράτος και την πολιτική ελευθερία:\n\n« _Το Κράτος είναι η κατάρα του ατόμου. Πως αγοράστηκε η εθνική ισχύς της Πρωσίας; Με την καταβύθιση του ατόμου σε μια πολιτική και γεωγραφική συνταγή. Το_ _ Κράτος πρέπει να φύγει! __Αυτή θα είναι μια επανάσταση που θα με βρεί στο πλευρό της. . . Υπονόμευσε την ιδέα του Κράτους, αντικατέστησε την με εκείνη της αυθόρμητης πράξης, και την ιδέα πως η πνευματική σχέση είναι το μόνο πράγμα που δημιουργεί ενότητα, και θα αφυπνίσεις τα στοιχεία μιας ελευθερίας άξιας να κατέχεται_ ».\n\nTο Κράτος δεν ήταν το μοναδικό _b ête noire_ για τον Χένρικ Ίψεν. Κάθε άλλος θεσμός ο οποίος, όμοια με το Κράτος, βασίζεται στο ψέμα, ήταν ανήθικος για αυτόν. Ασυμβίβαστος κατεδαφιστής όλων των ψευδών ειδώλων και δυναμιτιστής κάθε κοινωνικής εξαπάτησης και υποκρισίας, ο Ίψεν προσπάθησε με επιμονή να ανατρέψει κάθε λίθο της κοινωνικής δομής μας. Πάνω απ’ όλα εξαπέλυε τις φλογερές καταδίκες του ενάντια στα τέσσερα θανάσιμα αμαρτήματα της σύγχρονης κοινωνίας: το εγγενές Ψέμα που ενυπάρχει στις κοινωνικές μας διευθετήσεις· την Θυσία και το Καθήκον, τις δίδυμες κατάρες που περιορίζουν το πνεύμα του ανθρώπου· την στενομυαλιά και την μικροπρέπεια του Επαρχιωτισμού, που καταπνίγει κάθε εξέλιξη· και την Έλλειψη Χαράς και Σκοπού στην Εργασία, η οποία μετατρέπει την ζωή σε άβυσσο δυστυχίας και δακρύων.\n\nΉταν τόσο έντονα τα συναισθήματα του Ίψεν για αυτά τα ζητήματα, ώστε σε κανένα από τα έργα του δεν απομακρύνθηκε από αυτά. Πράγματι, επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά, όμοια με Leit motif στην μουσική, σε κάθετι που έγραψε. Τα προβλήματα αυτά διαμορφώνουν τον καθοριστικό τόνο της επαναστατικής σπουδαιότητας των δραματικών του έργων, καθώς και της ψυχολογίας του ίδιου του Ίψεν.\n\nΔεν προκαλεί, κατά συνέπεια, εντύπωση το γεγονός ότι οι περισσότεροι των ερμηνευτών και των θαυμαστών του Ίψεν υποδέχονται την τέχνη του με τόσο ενθουσιασμό, παραμένοντας ωστόσο εντελώς αδιάφοροι, εάν όχι αδαείς, ως προς το μήνυμα που εμπεριέχουν. Αυτό οφείλεται στο ότι, σύμφωνα με τα λεγόμενα της Κας Alving, «φοβούνται τόσο αξιολύπητα το φως». Για αυτό και προσπαθούν να ανακαλύψουν μυστήρια και διωκτικά σύμβολα, χάνοντας εντελώς την θέα του νοήματος το οποίο είναι τόσο σαφές όσο και το φως της ημέρας σε όλα τα έργα του Ίψεν, και ειδικότερα στην ομάδα των κοινωνικών του έργων, «Τα Θεμέλια της Κοινωνίας», «Το Κουκλόσπιτο», τα «Φαντάσματα», και «Ο Εχθρός της Κοινωνίας».\n\n**Ο Εχθρός της Κοινωνίας**\n\nΟ Δρ. Τόμας Στόκμαν καλείται στην θέση του ιατρικού συμβούλου της διεύθυνσης των «Λουτρών», του βασικού πόρου της γενέθλιας πόλης του.\n\nΈνας έντιμος άνθρωπος υψηλών ιδανικών, ο Δρ. Στόκμαν επιστρέφει στην γενέτειρα του μετά από απουσία πολλών ετών, μεστός δημιουργικού πνεύματος και προοδευτικής καινοτομίας. Μιας και όπως λέει στον αδερφό του, Πίτερ, τον Δήμαρχο της πόλης, «Είμαι τόσο χαρούμενος και ικανοποιημένος. Νοιώθω τόσο απερίγραπτα ευτυχής εν μέσω όλης αυτής της ανθισμένης, αναπτυσσόμενης ζωής. Άλλωστε, είναι τόσο ένδοξη η εποχή που ζούμε. Είναι σαν ένας νέος κόσμος να αναδύεται παντού τριγύρω μας».\n\n_Δήμαρχος_. Το πιστεύεις αληθινά αυτό;\n\n_Δρ. Στόκμαν_. Μα ναι, βέβαια, δεν μπορείς να το δεις αυτό τόσο ξεκάθαρα όσο εγώ. Έχεις περάσει όλη σου την ζωή σε αυτόν τον τόπο, και οι αντιλήψεις σου έχουν συρρικνωθεί. Αλλά εγώ, υποχρεωμένος καθώς ήμουν να ζω εκεί πάνω σε εκείνη την μικρή τρύπα στον βορρά για όλα αυτά τα χρόνια, χωρίς σχεδόν ποτέ να αντικρύζω κάποιον που θα μου έλεγε μια έξυπνη κουβέντα — όλα αυτά με επηρέαζουν σαν να έχω μεταφερθεί καταμεσής μιας πολυπληθούς πόλης — γνωρίζω πολύ καλά ότι οι συνθήκες της ζωής είναι περιορισμένες συγκριτικά προς πολλές άλλες πόλεις. Αλλά εδώ είναι η ζωή, η άνθηση, άπειρα πράγματα να κάνω και να προσπαθήσω· και αυτό είναι το σημαντικότερο.\n\nΜε το πνεύμα αυτό ο Δρ. Στόκμαν αναλαμβάνει τα καθήκοντα του. Μετά από δυο χρόνια ενδελεχούς έρευνας, ανακαλύπτει ότι τα Λουτρά έχουν κατασκευαστεί πάνω από έναν βάλτο, γεμάτο με δηλητηριώδη μικρόβια, και ότι οι άνθρωποι που έρχονται εκεί για την υγεία τους θα προσβληθούν από πυρετό.\n\nΟ Τόμας Στόκμαν είναι ένας ευσυνείδητος γιατρός. Αγαπά την γενέτειρα του, αλλά αγαπά τους συνανθρώπους του ακόμη περισσότερο. Εκτιμά πως είναι καθήκον του να επικοινωνήσει την ανακάλυψη του με την υψηλότερη αρχή της πόλης, τον Δήμαρχο, και αδελφό του Πίτερ Στόκμαν.\n\nΟ Δρ. Στόκμαν είναι πράγματι ιδεαλιστής· ειδάλλως θα γνώριζε ότι ο άνθρωπος χάνεται συχνά στην επίσημη ιδιότητα του. Εκτός αυτού όμως, ο Πίτερ Στόκμαν είναι επίσης πρόεδρος της επιτροπής διευθυντών και ένας από τους βασικότερους μετόχους των Λουτρών. Λόγος αρκετός για να νουθετήσει τον απερίσκεπτο γιατρό αδελφό του ως επίκινδυνο άνθρωπο:\n\n_Δήμαρχος_. Όπως κι αν έχει, διακρίνεσαι από μια έμφυτη τάση να κάνεις του κεφαλιού σου. Και αυτό σε μια εύτακτη κοινότητα είναι σχεδόν επικίνδυνο. Το ατόμο οφείλει να υποτάξει τον εαυτό του στο σύνολο της κοινότητας, ή, για να μιλήσω ορθότερα ακόμη, να υποταχθεί στην αρχή που επιβλέπει της ευημερίας όλων.\n\nΑλλά ο Γιατρός δεν αποθαρρύνεται: ο Πίτερ είναι ένας αξιωματούχος· δεν τον απασχολούν τα ιδανικά. Αλλά υπάρχει ο Τύπος, — αυτό είναι το μέσο για τον σκοπό του! Το προσωπικό του Λαϊκού Κήρυκα — οι Χόφσταντ, Billings, και Ασλάκσεν, εντυπωσιάζονται βαθιά από την ανακάλυψη του Γιατρού. Με ένα μάτι στην καλή κυκλοφορία και το άλλο στις πολιτικές πιθανότητες, θέτουν αμέσως τον Λαϊκό Κήρυκα στην διάθεση του Tόμας Στόκμαν. Ο Χόφσταντ διαπιστώνει σπουδαίες πιθανότητες για την ολική ριζοσπαστική μεταρρύθμιση του συνόλου της ζωής της κοινότητας.\n\n_Χόφσταντ_. Για εσένα, ως γιατρό και άνθρωπο της επιστήμης, η ιστορία αυτή των υδραγωγείων δεν είναι παρά ένα μεμονωμένο περιστατικό. Νομίζω λοιπόν ότι δεν έχει περάσει από το μυαλό σου ότι είναι και πολλά άλλα πράγματα που σχετίζονται με αυτό ... Ο βάλτος στον οποίο έχει χτιστεί όλη η δημοτική ζωή και σαπίζει ... Νομίζω ακόμη ότι ένας δημοσιογράφος αναλαμβάνει μια τεράστια ευθύνη όταν παραμελεί μια ευκαιρία να βοηθήσει τις μάζες, τους φτωχούς, τους καταπιεσμένους. Γνωρίζω πολύ καλά δε ότι οι ανώτερες τάξεις θα το χαρακτηρίσουν αυτό αναστάτωση των ανθρώπων, και τα λοιπά, ας κάνουν λοιπόν ότι νομίζουν, εφόσον η συνείδηση μου είναι καθαρή.\n\nΟ Ασλάκσεν, τυπογράφος του Λαϊκού Κήρυκα, πρόεδρος της Ένωσης Ιδιοκτητών, και εκπρόσωπος της Λέσχης Μετριοπαθών, έχει, όμοια με τον Χόφσταντ, ένα οξυδερκές μάτι για επιχειρηματικές ευκαιρίες. Διαβεβαιώνει τον Γιατρό για την ολόκαρδη συνεργασία του, τονίζοντας ειδικότερα ότι, «Δεν θα σε βλάψει διόλου να έχεις εμάς τους ανθρώπους της μεσαίας τάξης στο πλευρό σου. Διατηρούμε τώρα μια συμπαγή πλειοψηφία στην πόλη — όταν το αποφασίζουμε πραγματικά δηλαδή. Και είναι πάντα καλύτερο, Γιατρέ, να έχεις την πλειοψηφία μαζί σου . . . Νομίζω λοιπόν ότι δεν θα ήταν σφαλερό εάν κάναμε κάποιου είδους διαμαρτυρία . . . . Σαφώς με μεγάλη μετριοπάθεια, Γιατρέ. Είμαι πάντα με το μέρος της μετριοπάθειας άλλωστε· διότι η μετριοπάθεια αποτελεί αρετή του πολίτη — αυτά είναι τουλάχιστον τα αισθήματα μου».\n\nΠράγματι, ο Δρ. Στόκμαν είναι ένας ιδεαλιστής· ειδάλλως δεν θα είχε εναποθέσει τόση εμπιστοσύνη στο προσωπικό του Λαϊκού Κήρυκα· οι οποίοι αγαπούν τον λαό τόσο πολύ ώστε να τον φλομώνουν διαρκώς με πομπώδεις φράσεις για τις δημοκρατικές αξίες και την ευγενή λειτουργία του Τύπου, καθώς λεηλατούν τις τσέπες του.\n\nΑυτό εκφράζεται με τα λόγια του ίδιου του Χόφσταντ, όταν η Πέτρα, η κόρη του Δρος Στόκμαν, επιστρέφει μια συναισθηματική νουβέλα που επρόκειτο να μεταφράσει για τον Λαϊκό Κήρυκα: «Αυτό δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να δημοσιευθεί στον Κήρυκα», λέει στον Χόφσταντ· «πρόκειται για ευθεία αντίφαση προς την γνώμη σου».\n\n_Χόφσταντ_. Μα, για χάρη του σκοπού —\n\n_Πέτρα_. Δεν με έχεις καταλάβει ακόμη. Έχει να κάνει με την υπερφυσική δύναμη που φροντίζει τους έτσι αποκαλούμενους καλούς ανθρώπους εδώ στην γη, και φέρνει τα πράγματα έτσι ώστε να επωφεληθούν στο τέλος, ενώ όλοι οι κακοί άνθρωποι τιμωρούνται.\n\n_Χόφσταντ_. Ναι, και όλα αυτά είναι πολύ καλά. Είναι ακριβώς αυτά που αρέσουν στους αναγνώστες.\n\n_Πέτρα_. Και θα παρείχες στους αναγνώστες τέτοια πράγματα; Γιατί όμως, μιας και δεν πιστεύεις ούτε μια λέξη από όλα αυτά. Ξέρεις πολύ καλά ότι τα πράγματα δεν συμβαίνουν έτσι ακριβώς.\n\n_Χόφσταντ_. Έχεις δίκιο· αλλά ένας συντάκτης δεν μπορεί να κάνει πάντα όπως του καπνίσει. Οφείλει συχνά να υποκύπτει στην κοινή γνώμη στα μικρά ζητήματα. Άλλωστε, η πολιτική είναι το βασικό πράγμα στην ζωή — και σίγουρα το βασικότερο για μια εφημερίδα· και αν θέλω οι άνθρωποι να με ακολουθήσουν στο μονοπάτι της χειραφέτησης και της προόδου, δεν πρέπει να τους τρομάζω. Αν βρούν μια τέτοια ηθική ιστορία στο κελλάρι, θα είναι πολύ περισσότερο διατεθειμένοι να ανεχθούν όσα έχουν τυπωθεί ψηλότερα — νοιώθουν έτσι ασφαλέστεροι.\n\nΟι συντάκτες του Χόφσταντ σπάνια τολμούν να εκφράσουν τις πραγματικές τους γνώμες. Δεν μπορούν να ρισκάρουν πως θα «τρομάξουν» τους αναγνώστες τους. Γενικά υποκύπτουν στην πιο αδαή και χυδαία κοινή γνώμη· δεν εκθέτουν τους εαυτούς τους στην καταστημενη αρχή. Κατά συνέπεια ο Λαϊκός Κήρυκας απαξιώνει τον «σημαντικότερο άνθρωπο» στην πόλη όταν μαθαίνει ότι ο Δήμαρχος και οι σπουδαίοι πολίτες έχουν αποφασίσει πως η αλήθεια πρέπει να σιγαστεί. Ο Δήμαρχος αποκηρύσσει στιβαρά την «εξέγερση» του αδελφού του».\n\n_Δήμαρχος_. Οι άνθρωποι δεν χρειάζονται νέες ιδέες. Οι άνθρωποι υπηρετούνται καλύτερα από τις παλιές καλές αναγνωρισμένες ιδέες που διαθέτουν ήδη. ... Ως αξιωματούχος, δεν έχεις δικαίωμα να διατηρείς οποιαδήποτε προσωπική πεποίθηση.\n\n_Δρ. Στόκμαν_. Μα η πηγή είναι δηλητηριασμένη, άνθρωπε! Έχεις τρελαθεί; Ζούμε διακινώντας βρωμιά και σκουπίδια. Το σύνολο της αναπτυσσόμενης κοινωνικής μας ζωής βασίζεται σε ένα ψέμα!\n\n_Δήμαρχος_. Αργόσχολες ιδιοτροπίες — ή κάτι χειρότερο. Όποιος εκφράζει τέτοια προσβλητικά υπονοούμενα ενάντια στην ίδια του την γενέτειρα δεν μπορεί παρά να είναι εχθρός της κοινωνίας.\n\n_Δρ. Στόκμαν_. Και είμαι υποχρεωμένος να υπομείνω τέτοια μεταχείριση! Στο ίδιο μου το σπίτι, Κατρίν! Τι γνώμη έχεις εσύ;\n\n_Κα. Στόκμαν_. Πράγματι, είναι ντροπή και προσβολή, για την αξιοπρέπεια σου Τόμας.\n\n_Δρ. Στόκμαν_. . . Αλλά, τελικά, ο αδελφός σου διατηρεί το Ναι, αλλά εγώ έχω το δικαίωμα!\n\n_Κα. Στόκμαν_. Μα, ναι, σωστά, σωστά! Και τι αξία έχει το δίκιο όταν δεν έχεις την ισχύ;\n\n_Δρ. Στόκμαν_. Πως! Δεν έχει καμία αξία σε μια ελεύθερη κοινωνία να έχεις το δίκιο με το μέρος σου; Παραλογίζεσαι Κατρίν. Και εκτός αυτού, δεν έχω τον ελεύθερο και ανεξάρτητο Τύπο με το μέρος μου; Αυτή είναι αρκετή ισχύς, θαρρώ!\n\nΗ Κατρίν Στόκμαν είναι σοφότερη από τον σύζυγο της. Διότι εκείνος που δεν διαθέτει καμία δύναμη δεν μπορεί να ελπίζει διόλου στο δίκιο. Ο καλός γιατρός δεν μπορεί παρά να πιεί το πικρό ποτήρι ως την τελευταία σταγόνα προτού συνειδητοποιήσει την σοφία της συζύγου του.\n\nΑπειλούμενος από τις αρχές και κακοχαρακτηρισμένος από τον Λαϊκό Κήρυκα, ο Δρ. Στόκμαν επιχειρεί να κλείσει μια αίθουσα για να καλέσει σε δημόσια διαβούλευση. Ως ελεύθερα γεννημένος πολίτης, πιστεύει στο Σύνταγμα και τις εγγυήσεις του, και είναι αποφασισμένος να διατηρήσει το δικαίωμα του στην ελεύθερη έκφραση. Αλλά όμοια με πολλούς άλλους, ακόμη και τους πιο προχωρημένων θέσεων φιλελεύθερους που παραμένουν ωστόσο τυφλωμένοι από το φάντασμα των συνταγματικών δικαιωμάτων και της ελευθερίας του λόγου, ο Δρ. Στόκμαν πληρώνει αναπόφευκτα το τίμημα της αφέλειας του. Ανακαλύπτει ότι όλες οι αίθουσες της πόλης είναι κλειστές για αυτόν. Μόνο ένας μοναχικός πολίτης έχει το θάρρος να ανοίξει την πόρτα του στον περιθωριοποιημένο πια Γιατρό, — ο παλιός του φίλος Χόρστερ. Αλλά ο όχλος τον ακολουθεί ακόμη και εκεί και τον προπηλακίζει ως εχθρό της κοινωνίας. Ο Τόμας Στόκμαν διαπιστώνει στην μάχη του με την άγνοια, την ανοησία, και τα κατεστημένα συμφέροντα ότι «οι πιο επικίνδυνοι εχθροί της αλήθειας και της ελευθερίας ανάμεσα μας είναι η συμπαγής πλειοψηφία, η καταραμένη συμπαγής φιλελεύθερη πλειοψηφία». Οι εμπειρίες του τον οδηγούν στο συμπέρασμα ότι «η πλειοψηφία δεν έχει ποτέ... δίκιο. . . . Αυτό είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα ψέματα ενάντια στο οποίο κάθε ελεύθερος, σκεπτόμενος άνθρωπος οφείλει να εξεγερθεί... Η πλειοψηφία διαθέτει την ισχύ δυστυχώς — αλλά δίκιο δεν έχει».\n\n_Χόφσταντ_. Ο άνθρωπος που θέλησε να καταστρέψει μια ολόκληρη κοινότητα δεν μπορεί παρά να είναι εχθρός της κοινωνίας!\n\n_Δρ. Στόκμαν_. Δεν πειράζει αν μια κοινότητα που ψεύδεται καταστραφεί! . . . Θα δηλητηριάσετε ολόκληρη την χώρα σύντομα· θα την φέρεται σε τέτοια κατάσταση ώστε η χώρα όλη θα αξίζει να καταστραφεί. Και αν εκεί φτάσουν τα πράγματα, το λέω, από τα βάθη της καρδιάς μου: Ας αφανιστεί η χώρα! Ας αφανιστεί και ο λαός της!\n\nΔιωγμένος από το μέρος, με κραυγές και βρισιές από τον όχλο, ο Δρ. Στόκμαν μόλις που διαφεύγει ζωντανός, και αναζητεί καταφύγιο στο σπίτι του, μόνο για να βρεί τα πάντα διαλυμένα εκεί. Σύντομα προπηλακίζεται από τον μανάβη, τον φούρναρη, και τον κηροποιό. Ο ιδιοκτήτης του σπιτιού που νοικιάζει, βέβαια, τον λυπάται. Οι Στόκμαν κατέβαλλαν το νοίκι τους πάντα στην ώρα του, αλλά θα τραυμάτιζε την φήμη του να έχει έναν τέτοιο αποκηρυγμένο επαναστάτη ως νοικάρη. Ο μανάβης λυπάται, και ο χασάπης το ίδιο· αλλά δεν μπορούν να ρισκάρουν την πελατεία τους. Τελικά το εκπαιδευτικό συμβούλιο στέλνει μια έκφραση συμπάθειας: η Πέτρα είναι μια εξαιρετική δασκάλα ενώ τα αγόρια του Στόκμαν άψογοι μαθητές, αλλά θα μόλυναν τα άλλα παιδιά εάν παρέμεναν στο σχολείο. Και πάλι, ο Δρ. Στόκμαν μαθαίνει ένα ζωτικό δίδαγμα. Αλλά δεν θα υποταχθεί· θα είναι δυνατός.\n\n_Δρ. Στόκμαν_. Πρέπει να αφήσω τον εαυτό μου να διαπομπευθεί από την κοινή γνώμη, και την συμπαγή πλειοψηφία, και όλη αυτή την διαβολιά; Όχι, ευχαριστώ. Άλλωστε, αυτό που θέλω είναι τόσο απλό, τόσο σαφές και ειλικρινές. Το μόνο που θέλω είναι να καταλάβουν αυτά τα κοπρόσκυλα ότι οι Φιλελεύθεροι είναι οι χειρότεροι εχθροί των ελεύθερων ανθρώπων· ότι τα κομματικά προγράμματα στρίβουν τα λαρύγγια όλων των νεανικών ζωντανών αληθειών· ότι οι μέριμνες για την αποτελεσματικότητα φέρνουν την ηθική και την δικαιοσύνη άνω κάτω, μέχρις ότου η ζωή γίνεται απλά φρικτή. ... Δεν βλέπω κανέναν άνθρωπο ελεύθερο και γενναίο αρκετά ώστε να τολμάει την Αλήθεια. . . . Ο δυνατότερος άνθρωπος είναι εκείνος που στέκει πιο μόνος.\n\nΜια παραδοχή πίστης, πράγματι, μιας και ο Χένρικ Ίψεν, παρότι αναγνωρισμένος ως σπουδαίος δραματουργός, παρέμεινε μόνος στην θέση του ως επαναστάτης.\n\nΗ δραματική του τέχνη, χωρίς την ένδοξη εξέγερση του ενάντια σε κάθε εξουσιαστικό θεσμό, ενάντια σε κάθε ηθικό και κοινωνικό ψεύδος, ενάντια σε κάθε ίχνος καταπίεσης, θα ήταν αδιανόητη. Η τέχνη του θα έχανε την ανθρώπινη σπουδαιότητα της μόνο αν η αγάπη του για την αλήθεια και την ελευθερία ήταν λειψή. Ήδη στον «Brand», ο Χένρικ Ίψεν απαίτησε τα πάντα ή τίποτα, καμία διστακτική μετριοπάθεια, — κανέναν συμβιβασμό οποιουδήποτε είδους στον αγώνα για το ιδανικό. Η περήφανη απείθεια του, η ενθουσιώδης τόλμη του, η απόλυτη αδιαφορία του για τις συνέπειες, αποτελούν το κάλεσμα της σάλπιγγας του Ίψεν, ένα κάλεσμα σε ένα νέο ξημέρωμα και μια νέα ανθρωπότητα.\n\nΠηγή:The social significance of the modern drama : Goldman, Emma, 1869-1940 : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive\n\nΠηγή: Η κοινωνική σημασία του μοντέρνου δράματος",
  "title": "Εmma Goldman:Η κοινωνική σημασία του μοντέρνου δράματος",
  "updatedAt": "2026-06-11T16:45:00.189Z"
}