{
"$type": "site.standard.document",
"content": {
"$type": "pub.leaflet.content",
"pages": [
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument",
"blocks": [
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.website",
"description": "S3 · Afl. 4 · 1 u 5 min · 10 maart 2026",
"previewImage": {
"$type": "blob",
"ref": {
"$link": "bafkreifcgm6oloe4ky5tswdfyxtaemz2y6cyne7piujm4jiy7sp2rcfn3e"
},
"mimeType": "image/jpeg",
"size": 163282
},
"src": "https://codeklets.nl/episodes/516",
"title": "▶ Beluister deze aflevering"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [],
"plaintext": "Dit keer hebben we Mila en Sammy van Studio Vrij te gast. Samen met hen hebben we het over de ontwikkelingen op VR-gebied, het gebruik van AI en Project Chagrijnige Walter."
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://www.studio-vrij.com"
}
],
"index": {
"byteEnd": 37,
"byteStart": 25
}
},
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#didMention",
"did": "did:plc:n5zdxzzelmg7g22ebweczura"
}
],
"index": {
"byteEnd": 67,
"byteStart": 54
}
},
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://kishenpanday.medium.com"
}
],
"index": {
"byteEnd": 92,
"byteStart": 69
}
}
],
"plaintext": "Te gast: Sammy Speulman, Mila Moleman · Presentatie: Saber Karmous, Kishen Simbhoedatpanday"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.header",
"facets": [],
"level": 2,
"plaintext": "Hoofdstukken"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList",
"children": [
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=13"
}
],
"index": {
"byteEnd": 11,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "0:13 Intro"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=1024"
}
],
"index": {
"byteEnd": 27,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "17:04 Wat doet Studio Vrij"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=1138"
}
],
"index": {
"byteEnd": 27,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "18:58 De Oxytocine Machine"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=1387"
}
],
"index": {
"byteEnd": 34,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "23:07 Ontwikkelingen op VR gebied"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=1503"
}
],
"index": {
"byteEnd": 29,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "25:03 Tethered vs standalone"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=1826"
}
],
"index": {
"byteEnd": 33,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "30:26 Project chagrijnige Walter"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=1973"
}
],
"index": {
"byteEnd": 32,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "32:53 Hoe ziet \"de bouw\" eruit?"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=2166"
}
],
"index": {
"byteEnd": 34,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "36:06 Promptbeheer in een project"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=2628"
}
],
"index": {
"byteEnd": 38,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "43:48 Hoe om te gaan met performance?"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=2706"
}
],
"index": {
"byteEnd": 57,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "45:06 Wat moet je niet onderschatten bij VR development?"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=2825"
}
],
"index": {
"byteEnd": 39,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "47:05 Hoe snel gaan de ontwikkelingen?"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=3032"
}
],
"index": {
"byteEnd": 47,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "50:32 Gebruik van AI bij software ontwikkeling"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=3375"
}
],
"index": {
"byteEnd": 11,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "56:15 Tips"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.blocks.unorderedList#listItem",
"children": [],
"content": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=3894"
}
],
"index": {
"byteEnd": 14,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "1:04:54 Outro"
}
}
]
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.header",
"facets": [],
"level": 2,
"plaintext": "Fragmenten"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.blockquote",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=201"
}
],
"index": {
"byteEnd": 63,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "Klamme handjes in VR: hoe Mila verliefd werd op virtual reality\n\nMila beschrijft hoe matige VR-visuals haar toch zwetenде oksels bezorgden en haar passie voor het medium wekte."
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.blockquote",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=1336"
}
],
"index": {
"byteEnd": 57,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "VR-geheimen: vrouw vertelt over scheiding aan een vreemde\n\nIn de oxytocinemachine deelden mensen onverwacht diepe geheimen met vreemden — anonimiteit maakt mensen open."
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.blockquote",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516?t=1826"
}
],
"index": {
"byteEnd": 61,
"byteStart": 0
}
}
],
"plaintext": "Walter: de chagrijnige man die zorgprofessionals traint in VR\n\nSammy legt uit hoe een boze oude man met AI-persoonlijkheid gebruikt wordt als trainingstool in de zorg."
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.header",
"facets": [],
"level": 2,
"plaintext": "Shownotes"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/persons/156"
}
],
"index": {
"byteEnd": 86,
"byteStart": 73
}
}
],
"plaintext": "In deze aflevering duiken we weer de wereld van VR in! In 2019 hadden we Hedwig Doets al te gast, en we zijn meer dan benieuwd hoe de VR-wereld er sindsdien voor staat."
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://www.studio-vrij.com/"
}
],
"index": {
"byteEnd": 85,
"byteStart": 73
}
}
],
"plaintext": "Dit keer schuiven Mila Moleman en Sammy Speulman aan, beide werkzaam bij Studio Vrij - een creatieve VR-studio in Amsterdam, gespecialiseerd in multiplayer VR-installaties en conversational AI. Mila is oprichter en director, Sammy is developer. Twee gasten met heel wat VR-ervaring in huis en een gezonde én aanstekelijke dosis enthousiasme."
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [],
"plaintext": "Studio Vrij werkt voor uiteenlopende partners: van musea en festivals tot bibliotheken, zorg, onderwijs en media. Zo maakten ze The VR Silent Disco – Show Me the Light, een audiovisuele multiplayer-ervaring in samenwerking met Brass Rave Unit, en VRtuoos VRtueel voor Introdans, waarbij moderne dans wordt verkend via beweging in VR. Voor de OBA ontwikkelden ze de Bibliotheek van de Toekomst, een metaverse-versie van OBA NEXT, en voor de Universiteit van Amsterdam bouwden ze een volledige virtuele open dag. Ook De Oxytocine Machine spreekt tot de verbeelding: een VR-ervaring die de kracht van menselijke verbinding en vertrouwen verkent. Hun werk was daarnaast te zien op podia als het Stedelijk Museum, Paradiso en het internationaal gerenommeerde Ars Electronica."
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.header",
"facets": [],
"level": 2,
"plaintext": "Links"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.website",
"src": "https://en.wikipedia.org/wiki/Gaussian_splatting",
"title": "Gaussian splatting"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.website",
"src": "https://codeklets.nl/klets",
"title": "Klets podcast cli app"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.website",
"src": "https://en.help.roblox.com/hc/en-us/articles/208260046-Setting-up-VR-for-Roblox",
"title": "Roblox in VR"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.website",
"src": "https://www.vivecraft.org/",
"title": "Minecraft VR"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.website",
"src": "https://www.studio-vrij.com/projecten/the-vr-silent-disco",
"title": "The VR Silent Disco - Show Me the Light"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.website",
"src": "https://unity.com/solutions/xr/games",
"title": "Unity for XR/VR/AR development"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.horizontalRule"
}
},
{
"$type": "pub.leaflet.pages.linearDocument#block",
"block": {
"$type": "pub.leaflet.blocks.text",
"facets": [
{
"features": [
{
"$type": "pub.leaflet.richtext.facet#link",
"uri": "https://codeklets.nl/episodes/516"
}
],
"index": {
"byteEnd": 72,
"byteStart": 60
}
}
],
"plaintext": "Beluister de aflevering en lees het volledige transcript op codeklets.nl."
}
}
],
"id": "7e3d144c-71be-4815-a998-d2852d8ffe7c"
}
]
},
"contributors": [
{
"did": "did:plc:n5zdxzzelmg7g22ebweczura",
"displayName": "Saber Karmous",
"role": "host"
}
],
"coverImage": {
"$type": "blob",
"ref": {
"$link": "bafkreifcgm6oloe4ky5tswdfyxtaemz2y6cyne7piujm4jiy7sp2rcfn3e"
},
"mimeType": "image/jpeg",
"size": 163282
},
"description": "Dit keer hebben we Mila en Sammy van Studio Vrij te gast. Samen met hen hebben we het over de ontwikkelingen op VR-gebied, het gebruik van AI en Project Chagrijnige Walter.",
"path": "/episodes/516",
"publishedAt": "2026-03-10T02:04:00.000Z",
"site": "at://did:plc:flhrheaiuteqoy65yixudwsv/site.standard.publication/self",
"tags": [
"AI",
"AR",
"VR"
],
"textContent": "Kishen: Hey, hallo. Welkom bij een nieuwe aflevering van Codeclets. De podcast voor developers. Oh, zo leuk om het weer te mogen doen samen.\n\nSaber: Ja, dat is waar.\n\nKishen: Ja, in seizoen 4 zitten we alweer. Episode 3, toch? Heb ik het goed?\n\nSaber: Ja, dat heb je in één keer goed.\n\nKishen: Ja, en ook echt snel weer zijn we weer aan de gang.\n\nSaber: Ja, we hebben de smaak te pakken.\n\nKishen: Ja, hè?\n\nSaber: Nou ja, twee jaar pauze, maar dat hebben we al de vorige aflevering besproken. Maar nu heb ik eigenlijk wel zin om iedere dag te podcasten.\n\nKishen: Iedere dag ook.\n\nSaber: Misschien niet met jou.\n\nKishen: Oh ja, dat is goed joh. Ik heb een beetje zelden met jou ook. Nee, nee, nee. Ik hou wel een beetje van afwisseling, Saber.\n\nSaber: Oké, nou dan doe je het volgende keer met Ivo.\n\nKishen: Ja, dat is goed.\n\nSaber: Dat is de deal.\n\nKishen: Oh jee. Nou, laten we even gauw over andere dingen hebben. Afwisseling. Maar goed, ja, dankjewel dat jullie weer luisteren. Vandaag gaan wij, Saber en ik, Kieschen, nu zo'n beetje na zo'n zes en een half jaar, gaan we weer de immersieve wereld van virtual reality weer in. Ja, ik weet niet of jullie het nog allemaal konden herinneren, maar we hebben ooit een keer een VR aflevering opgenomen met Hedwig Koets, heette ze volgens mij. Doets, oh sorry, sorry Hedwig, sorry, Hedwig Doets. En dat was echt onwijs innovatief vonden wij toen. En daar hebben we ook wat vragen gesteld over waar de toekomst naartoe gaat. Dat was zes en een half jaar geleden dus. Nou en nu, ja dit keer gaan we natuurlijk weer met alle nieuwsgierigheid gaan we luisteren naar de nieuwste ontwikkelingen rondom VR. En uiteraard ook een klein kiekje in hoe AI hierbij zou kunnen helpen. In de softwareontwikkeling natuurlijk van VR oplossingen. En voor deze aflevering hebben we dit keer Mila Molenman en Sammy Speulman van Studio Vrij uitgenodigd. Ja, bij deze ook heel erg bedankt dat jullie ons hier op jullie mooie locatie mochten uitnodigen. En ja, uiteraard zijn we heel erg nieuwsgierig wat jullie allemaal doen en wat Studio Vrij natuurlijk aan mooie technologieën gebruikt. Dus welkom Mila en Sammy.\n\nMila: Ja, dankjewel.\n\nKishen: Ja, misschien vinden jullie het even leuk om jullie zelf even kort voor te stellen en ik zou zeggen Ladies First.\n\nMila: Oké, dankjewel. Ja, ik ben Mila en ik heb een achtergrond in kunstmatige intelligentie, maar dat heb ik in, wat zal het zijn? Ik denk 2014 ben ik daarmee begonnen aan de VU. Dus het was toen echt nog heel wat anders dan wat het nu is. Maar ik heb eigenlijk die keuze gemaakt om AI te gaan studeren. Omdat ik dacht, ik heb echt geen idee wat de toekomst van dit medium kan gaan zijn. Misschien wil ik er helemaal niks vanaf weten. Of juist alles. Weet je, het kan heel groot worden. Dus dan kan je er uiteindelijk voor kiezen, als het heel groot wordt, om op een omwoond eiland te gaan leven. Of juist alles er vanaf weten. Dus toen dacht ik, nou dan kan je er maar beter alles vanaf weten. Nu zijn we een aantal jaar verder en weet ik eigenlijk dat ik er nog helemaal niet zoveel vanaf weet. Omdat het zo ongelooflijk breed is. En in de tijd dat ik AI studeerde, vond ik wel heel technisch en theoretisch. Het was niet echt creatief. Dus toen kwam ik in aanraking met Virtual Reality. Tijdens een studentenexperimentje waarbij ik bovenop een hoog gebouw kwam te staan. Heel hoog gebouw, maar de visuals waren echt heel matig. En alsnog kreeg ik klamme handjes, zwetende oksels en dacht ik, holy, dit medium is zo krachtig. Hier wil ik ook alles vanaf weten, dus op die manier ben ik Virtual Reality gaan studeren daarna. Aan de Kunstacademie in Londen. Dat was ook de eerste VR Master in de hele wereld.\n\nSaber: Vet.\n\nKishen: Weet je nog welk jaar ongeveer? Of hoeveel jaar geleden ongeveer?\n\nMila: Ik denk dat dit 2018 was.\n\nSaber: Oh ja.\n\nMila: Ja.\n\nKishen: Zo is het wel.\n\nSaber: Ik ben nu al jaloers.\n\nMila: Ja, dat was echt heel leuk. Dat was mega experimenteel. Hele gepassioneerde mensen en wat kunstenaars. Dus die combinatie van AI en VR was heel leuk uiteindelijk. En uiteindelijk dacht ik van ja, ik wil wel iets met VR en AI doen. Maar wel mooie, betekenisvolle ideeën bedenken en wat creatiever. Er waren gewoon niet zoveel bedrijven die dat deden. Het leek me leuk om creative director te worden. Maar ik wist niet waar. Dus toen dacht ik, nou ja, weet je, dan noemen we het maar zelf. En zo is Studio Vrij eigenlijk ontstaan, zes jaar geleden.\n\nSaber: En die Vrij, die VR staat voor VR of is dat toevallig?\n\nMila: Ja, ook. Het is ook VR. En Vrij is ook omdat we het een heel vrij medium vinden. Dus we kunnen met alle disciplines samenwerken, met kunst, gezondheidszorg, bibliotheken, gemeentes, whatever. En... Hoe je dan VR toepast is enorm breed en dus heel vrij. Dus ik vind het een hele passende naam voor alles wat ze doen.\n\nKishen: Ja, heel mooi. Misschien ook wel leuk om even te vertellen. Ik heb jou toen bij de International Film Festival in Rotterdam volgens mij bij een talk gezien. En zodoende kende ik Studio Vrijden als eerste. En ik vond het ook echt heel erg mooi om te zien. dat jullie, jullie hadden volgens mij ook echt een virtuele, ja, dance evenement of zo, hè?\n\nMila: Klopt, was het? Ja, de VR Silent Disco.\n\nKishen: De Silent Disco was het inderdaad. Ja, dat heb je verteld.\n\nSaber: Ja, cool.\n\nKishen: Echt super gaaf. En volgens mij misschien ook wel.\n\nMila: Je ziet hier ook inderdaad een poster van het werk.\n\nKishen: Oh, ja, ja. Dat was heel erg impressive. Ja, leuk, joh. Dank je wel dat je er bent. Ja, dat is zeker leuk. Naar jouw ervaringen natuurlijk. Oké, Sammy.\n\nSammy: Ja, ik ben Sammy. Ik heb een achtergrond in vooral film en muziek. Dus daar is het bij mij ooit allemaal begonnen. En dat heb ik een aantal jaren gedaan en toen kwam ik gaandeweg in contact met het medium VR en Unity, de game engine. En dat was voor mij een heel mooi moment, omdat al die puzzelstukjes van animatie, 3D, film, geluid, die kon ik allemaal ineens interactief maken. En dan ook nog eens in VR. Dus ja, op die manier was ik eigenlijk gelijk helemaal verkocht. Er was bij een bedrijf dat heet Therapieland, toevallig het bedrijf waar Mila de stageopdracht heeft gedaan, volgens mij.\n\nSaber: Oh cool.\n\nMila: In de kleine wereld.\n\nSammy: Kleine wereld, kleine wereld. Ja, en nou ja, daar in aanraking gekomen met VR. En dus allemaal leuke dingen mogen maken. En nou ja, nu sinds bijna een jaar bij Studio Vrij aan de slag. En ik moet zeggen, ik geniet er heel erg van. Het is heel leuk werk.\n\nSaber: Ja.\n\nKishen: Ook belangrijk, toch?\n\nSaber: Dat is sowieso belangrijk.\n\nKishen: En je bent dus een developer. Ja. Hoe is jouw liefde voor code? Dat vragen we meestal ook wel eens.\n\nSammy: Ja, ja.\n\nKishen: Aan onze gasten. Kijk, Amila, volgens mij hoef ik het niet te vragen.\n\nMila: Nee, coderen is niet mijn sterkste kant. Ik kan het een beetje, maar als ik het doe, dan duurt het ongeveer tien keer zo lang dat als een ander het zou doen.\n\nKishen: Vandaar dat je AI inzet.\n\nMila: Ja.\n\nKishen: Maar jij dan?\n\nSammy: Ja, nou kijk. Het maken van elektronische muziek of het maken van animaties, dat is heel erg met parameters ben je constant bezig en eigenlijk met variabelen ben je bezig. Dus met het maken van zo'n inkomende drop ben je met filters bezig die je auto meet over tijd. Dat is met muziek zo, met animatie ben je bezig, met keyframes en al die verschillende variabelen, die vind je ook weer terug in development. En eigenlijk, ja, de code zelf heb je een paar constructen eigenlijk die zijn vrij snel geleerd. Maar al die variabelen die je kan aanpassen op iets visueels, dat is waar de echte kenner zit. Vaak heb ik het gevoel. En daarom, zoals ik al zei, toen ik de Unity Game Engine ontdekte, viel alles een beetje op zijn plek voor mij. Dus het was ook wel vrij snel voor mij om... Het was een vrij snel proces om code te leren. Omdat ik natuurlijk al een beetje dat gevoel had van variabele aanpassen. Variabele aanpassen over tijd.\n\nKishen: Ja, je programmeert muziek op die manier natuurlijk.\n\nMila: Ja, precies. En wat jij ook zegt, dat hele visuele, dat is denk ik ook misschien waarom je je werk bij Studio vrij leuk vindt. Want aan de ene kant doen we wat commerciële projecten. Maar aan de andere kant maken we ook heel veel kunst. En de VR-cylend disco waar ik het net over had. Ja, dat moet je voor je zien. Dat zijn een soort van brutalistische, eindeloze, heftige, rauwe sci-fi werelden.\n\nKishen: Ja, ja.\n\nMila: En dat soort visuals maken, dat is sowieso super creatief. Maar het is ook heel uitdagend om dat te visualiseren en te coderen. We hebben in ons werk ook bijna geen AI gebruikt. Juist omdat we dachten...\n\nSaber: Het moet wel echt zijn of zo.\n\nMila: Ik denk juist dat dat kunstzinnige manier van projecten aanvliegen, dat hele visuele, dat het nog veel lastiger is dan gewoon hele straightforward projecten.\n\nSaber: Misschien komen we daar later op of zo. Ja, duidelijk. Ja, dat vond ik sowieso echt... We hadden het voor de opname over of het nou echt intelligentie is of niet. Maar echt creatief vind ik AI niet. Want het is eigenlijk iets wat er al is. Dan ga je nog een keer, zeg maar, tussen wat AI voorschotelt. Maar is het echt creatief? Dat vraag ik me dan echt af. Ja, maar goed.\n\nMila: We hebben die discussie inderdaad heel veel tijdens de lunch met ons team.\n\nKishen: Ja.\n\nMila: En laatst hadden we een voorbeeld. Nou, het kwam er eigenlijk op neer. dat als je AI gebruikt, dan heb je heel snel een resultaat. Maar vaak als je met iets experimenteels en kunstzinnigs bezig bent, dan is de weg ernaartoe, dan ontdek je allerlei dingen. Ongelukjes eigenlijk, dat je denkt hé, maar dit werkt eigenlijk ook. En met AI ga je rechtstreeks, maar dan mis je dus al die tussenstapjes die misschien je tot een ander inzicht leiden.\n\nKishen: Ja, vandaar dat context creëren heel belangrijk wordt in AI gebruik. Dus dat prompten, dus dat wordt nu echt wel het nieuwe ding. Maar nog even terugkerend op Sammy zijn introotje, want je triggert me wel, want ik ben wel even benieuwd welke tools gebruikte je om je muziek te, Ja, noem het even te coderen.\n\nSammy: Ja, verschillende tools. Ik ben ooit begonnen echt als tiener toen ik, nou ja, volgens mij was ik dertien, veertien jaar oud. Toen begon ik met FL Studio.\n\nKishen: FL Studio, ja.\n\nSammy: Fruity Loops.\n\nKishen: Ja, Fruity Loops.\n\nSammy: Daarna is dat Ableton geworden.\n\nKishen: Ja, Ableton.\n\nSammy: En toen ben ik later weer terug gegaan naar Fruity Loops.\n\nKishen: Oh ja.\n\nSammy: Ik vond de workflow toch iets leuker. En nou ja, ik had het een tijdje laten liggen, want ik was heel druk bezig met developer en VR. En toen een paar jaar terug, ik denk anderhalf jaar terug, vond ik het weer. En toen vond ik het juist leuk om het te doen zoals ik was begonnen toen ik dertien was.\n\nKishen: Ja, ja, ja. Die tijd hunkerde ik ook. Ik heb vroeger met, ik weet niet of jij het dan nog kent, want misschien ben ik te oldschool wat dat betreft. Fasttracker heb ik toen gebruikt.\n\nSaber: Oh, zo. Dat is echt oldschool. Ja, ja, zeker.\n\nKishen: Oké, wij zijn waarschijnlijk dus inderdaad tien jaar ouder of zo.\n\nSaber: Maar je hebt het op de pc gedaan, toch? Op de pc, ja. Fasttracker is echt iets compleet anders.\n\nSammy: Dat vond ik niet.\n\nKishen: Dat triggerde mij, want daar... Inderdaad, je ging programmeren. Dus al die akkoorden op een bepaalde...\n\nSaber: Ja, van boven naar beneden.\n\nKishen: Ja, van boven naar beneden. En dan loepjes maken.\n\nSammy: Ik had inderdaad een computer die... Die trok niet zo goed games. Ik had de computer op mijn kamer. Maar ja, toen dacht ik. Wat kan je er wel op doen? Dus toen had ik zo'n muziekprogramma ontdekt.\n\nKishen: Juist.\n\nSammy: En toen ben ik dat maar gewoon de hele dag in. De dag uit gaan doen. Gaandeweg word je er dan wel echt goed in. En later in mijn carrière. Kon ik daar ook klussen mee doen. En er geld mee verdienen. Schrappig goed dat loopt. Iets wat je in je slaapkamer ontdekt. Op je dertiende. dat dat een deel van je beroep uitmaakt. Nog steeds als je...\n\nKishen: En dan nog een laatste vraag over je intro dan. Welke programmeertaal beheers je nu het beste, denk je nu?\n\nSammy: Ja, ik ben begonnen met C Sharp. Want ja, jullie natuurlijk.\n\nKishen: Kijk, samen. Je moet helemaal blij van jou.\n\nSammy: Dus ja, dat heb ik gewoon geleerd. Ook in de tijd dat er nog geen AI was natuurlijk. Dus dat zit er nog wel echt goed in. Maar ik gebruik tegenwoordig ook vaak Python.\n\nKishen: Oh ja. Ja, wie niet, hè?\n\nSammy: Ja, wie niet?\n\nSaber: Ik niet. Ik ben echt... Ja, sorry. Ik ben een Python. Niet omdat ik mensen haat.\n\nKishen: Ik haat Python.\n\nSaber: Ik haat Python, want die whitespace... Ik trek die whitespace. Ik denk, wat zijn we aan het doen hier? Maar goed, dat is mijn...\n\nSammy: De eerste keer dat ik het leerde, dacht ik, waar is alles?\n\nSaber: Ja, dat.\n\nSammy: Ja.\n\nSaber: Dus dat is voor mij wel een ding.\n\nSammy: Waar is alles? Hoe werkt het?\n\nKishen: Alles def.\n\nSaber: Terwijl het is wel volgens mij de meest... General Purpose Language, zeg maar. Dus die alles kan. Want het is machine learning, AI, programmeren websites. Alles.\n\nKishen: Dat.\n\nSammy: Dat is ook waarom ik het ben gaan leren. Omdat er zoveel AI gebruikers is.\n\nMila: Ik heb hier een bizar verhaaltje over. Want in de tijd dat ik AI studeerde, had ik dus één vak Python.\n\nKishen: Dat is ook waarom ik het nu haat.\n\nSaber: Dat is nog steeds.\n\nMila: En daar kregen we echt op zo'n groen krijtboord. We kregen les van een oude man met een krijtje. Die ging uitleggen wat de string was. en noem maar op. En vervolgens moesten we onze tentamens met de hand op papier doen. En de hele game Snake gaan opschrijven. Nou, ik heb dat vak echt drie jaar lang niet gehaald. Maar dat is zo'n ouderwetse manier van leren.\n\nSaber: Ja, heb jij dat niet zo gehaald? Wij moesten met Zee doen.\n\nKishen: Niet op die manier dan, maar wel inderdaad een geschreven toets kreeg je van Java, weet je wel.\n\nSaber: Ja, ik Zee. Ja, ik ben iets ouder. Ja, precies.\n\nKishen: Dan moest je echt inderdaad zo'n compiler.\n\nSaber: Vriend.\n\nKishen: Hoe gaan we dit doen?\n\nSaber: Dit helpt gewoon niet.\n\nKishen: Maar vroeger moest je toch ook leren over hoe, weet je, pagination met geheugen en zo moest werken, hè?\n\nSaber: Ja, nee, dat snap ik. Kijk, dat concept snap ik wel.\n\nKishen: Ja, kijk, wij zijn echt wij zijn... Jij bent al sowieso over de vijfde.\n\nSaber: Ja, sorry. Ja, ik ben vijftig.\n\nKishen: Ik ben vijfde, maar... Of zesde, vijfde. Oh, dat maakt even niet uit.\n\nSaber: Je weet het gewoon niet meer.\n\nKishen: Maar ik weet het niet meer. Maar ik bedoel, de jeugd, interesseert zich toch helemaal niks meer.\n\nSaber: Maar dat is toch hetzelfde als de mensen die voor ons bedoelden. Dat was, weet ik veel, ponskaart en zo.\n\nSammy: Had je geen Google in die tijd?\n\nKishen: Nee. Nee, ik niet in ieder geval.\n\nSaber: Wacht even, ik ben... Toen ik net op school zat, toen hadden we, het eerste jaar hadden we geen internet.\n\nSammy: Oh ja, oké.\n\nSaber: En waarschijnlijk de systeembeheerder wel. En daar kwamen we trouwens achter.\n\nSammy: Dan is het wel handig om het uit je hoofd te weten.\n\nKishen: Ja, dat is wel handig.\n\nSaber: Klopt, je had muscle memory, was toen echt een stuk beter dan nu. Nu moet ik alles opzoeken. En helemaal doordat je AI gebruikt. Heel veel dingen die ik gewoon in C-shop vijf jaar geleden hoor, zo eruit.\n\nMila: Ja.\n\nSaber: Doe ik nu, wacht even, hoe zat het ook alweer? Dat is echt niet goed.\n\nKishen: Ja, wij waren nog inderdaad met assembly aan de gang en zo.\n\nSaber: Ja, maar wat jij zegt, herken ik dus wel. op papier. Dat was dus de norm. En ik vond, dit is gewoon flauwekul. Waarom zou ik dit ooit ergens op een baan, zeg maar, dat ik dit zo doe?\n\nMila: Dan ging het ook allemaal fout op die puntkommatjes die ik was vergeten op te schrijven.\n\nSaber: Who cares?\n\nKishen: Je lina was je linter.\n\nMila: Ik heb daar echt een trauma aan over gehouden.\n\nSaber: Die snap ik op zich wel. Dus dat vond ik al dubieus. Maar ik heb dat ook één keer bij een sollicitatie gehad bij een bedrijf hier in Nederland. Moet je even een algoritme schrijven? En ja, ik ben echt niet, ja, ik ben gewoon irritant, zeg maar. Als ik het gewoon niet leuk vind in zo'n gesprek, dan denk ik, ja, dan maar niet. Ja, maar dan boeit het me niet, dan weet ik al, van als dit de sfeer is, dan gaat het niet werken.\n\nMila: Nee.\n\nSaber: Dus dan ga ik me niet beter eruit laten zien, omdat, nee, dan is het gewoon, die mensen zijn ook irritant als je daar werkt. Dus als het in zo'n gesprek irritant is, wordt het daarnaar niet beter.\n\nKishen: Dan ga je ze daar, ja, precies. Het zegt ook heel vaak wat over een bedrijf.\n\nSaber: Ja, maar dan zeg je, ja, je moet het algoritme. Ik snap echt wel dat je dat soms moet doen, maar ik zeg, ja, maar luister, Dit is zeg maar in het huidige werk wat ik doe. En daar heb je me voor gevraagd nu. Is dat misschien, nou ja, van de 40 uur, misschien een uur of twee uur dat ik aan een algoritme. En dan, toen was Google nog wel, zeg maar, dan Google je het. En ik zei tegenstelling, er is altijd iemand die het algoritme beter heeft verzonnen dan ik nu ga doen. Dus dat is echt gewoon zin bij ons. Terwijl de oplossing, vond ik maar goed, we kregen een discussie. Toen werkte het dus niet meer.\n\nKishen: Maar dat is ook een goede manier om elkaar te leren kennen, toch?\n\nSaber: Ja, klopt. Dus ik ga niet moeilijk...\n\nKishen: Ook van jouw kant. ik bedoel, jij moet het bedrijf ook leren kennen dus dan weet je ook niet even, nou als jullie dit soort dingen zo belangrijk vinden ze hadden geen site meer.\n\nSaber: Ze hadden geen internet presence meer, niks geen grap meer maken, ik ga geen namen noemen want anders nou inderdaad.\n\nKishen: Dankjewel voor jullie intro's, ja misschien ook wel even iets leuker voor de luisteraars, wat doen jullie eigenlijk bij Studio Vrij?\n\nMila: Ja, goeie vraag. We zijn echt begonnen met het maken van Virtual Reality zes jaar geleden. En dan specialiseren we ons echt in multiplayer VR. Dus dat betekent dat je samen met andere mensen in VR aanwezig bent. En dan doen wij het ook echt op een manier dat iedereen in dezelfde fysieke ruimte, dus stel je zit met z'n achten op een evenement in een hal, dat je daar allemaal een VR headset op krijgt en dan kom je samen in die virtuele wereld terecht. En als je dan naar elkaar toe loopt, dan zie je dus allemaal avatars om je heen. Dat zijn eigenlijk de mensen met wie je bent. En als die avatars elkaars handen aanraken, dan raken ook elkaars echte handen aan. Omdat het dus precies goed gecalibreerd is.\n\nSaber: Vet.\n\nMila: Dus dat heet Location Based Multiplayer VR.\n\nKishen: Ah, oké.\n\nMila: Het is best wel een niche die nu wel echt aan het opkomen is. Want het is ja, multiplayer VR maken is nog net wat lastiger dan normale VR maken.\n\nSaber: Ja, zo klinkt het ook.\n\nMila: Maar wij vinden het geweldig om mensen toch te verbinden door die technologie... en samen iets te laten beleven. Want anders zet je zo'n VR headset op... Ja, is het? Doei! En dan ben je drie kwartier weg.\n\nKishen: Ja.\n\nMila: Daar vinden wij gewoon niks aan. Dus hoe meer je het samen kan doen, hoe beter. En daar maken we allerlei concepten omheen.\n\nKishen: Oh ja.\n\nSammy: Ik denk ook dat dat het stukje van VR is. Wat wel echt populair aan het worden is. Aan het worden of gebleven is. Ja. Je ziet bij de VR-games op de PlayStation bijvoorbeeld. Nou ja, dat zijn er niet echt meer geworden.\n\nSaber: Nee.\n\nSammy: Maar dit op locatie en met elkaar. Dat vinden mensen nog steeds heel leuk.\n\nKishen: Nou, over mensen gesproken. Ik kwam binnen dus bij jullie voor het eerst. Samen en ik kwamen binnen. En toen rook het heel erg naar plastic. Toen we binnenkwamen. We dachten, oké, wat is dit dan? Maar ja, misschien wat mij opviel is inderdaad. Jullie hadden echt een hele grote... Ja, wat is het? Een koepel? Een plastique koepel? Misschien kun je daar iets over vertellen? Ja, zeker.\n\nMila: Mag het al of niet? Ja, nee, dat mag zeker. Ja, ja, ja. Wat je rookt is de installatie van de oxytocine machine. En oxytocine, ik weet niet of jullie dat bekijken... kent voorkomt, maar een knuffelhormoon wordt dat ook wel genoemd. Dus als mensen een hele schattige puppy zien, maak je dat hormoon aan. Of als je een hele goede connectie hebt met iemand, als je knuffelt, noem maar op.\n\nKishen: Ecstasy ook.\n\nMila: Ja, precies. Ik denk het wel.\n\nKishen: Oh, daar weet je niks van.\n\nSaber: Nee, ik verkocht het al. Nee, nee, nee. Sorry, dat zei ik niet.\n\nMila: Ja, en die installatie heet zo omdat we mensen uit verschillende sociale bubbels gaan verbinden door middel van VR. Dus dan kom je in zo'n cocoon terecht. Die fysieke plastic de ruikende bubbel waar we het net over hadden. Zetten we er eentje bijvoorbeeld in Amsterdam neer... en eentje in Groningen of whatever... aan de andere kant van Nederland. En dan leren mensen elkaar kennen... in een virtuele ruimte... maar ze kunnen niet oordelen op basis van uiterlijk. Noem maar op. Want je zit in die hele veilige virtuele space... in de cocoon. Dus zo komen mensen uit andere sociale bubbels... dichter bij elkaar. Op een hele dromerige... Een plezierige manier.\n\nSaber: Ja, ja. Vet.\n\nKishen: Maar ik kan me best voorstellen dat dat dan inderdaad wel leuk is op dat moment. Maar op een gegeven moment moet je elkaar toch wel gaan zien. Dus ook echt. Wat is die brug, zeg maar, om die te slaan? Of maakt het dan niet meer uit?\n\nSammy: Het hoeft dus niet. En mensen kunnen ervoor kiezen om elkaars contactgegevens uit te wisselen. Maar het hoeft ook niet. Het kan ook een eenmalige mooie ontmoeting in VR zijn. En er blijft een soort van mysterie hangen.\n\nMila: Oh ja, dat mysterie is ook juist mooi.\n\nKishen: Ik moet ineens denken aan de tijd dat ik... Poeh, nog naar TMF en zo keek. Ik weet niet of zo mensen zullen nu echt denken. TMF was dat. The Music Factory was dat, ja. Dat was een tv zender. En daar kon je dan... Oh, sorry. Daar kon je... Het zat gelijk ook even. Weet dat... Daar kon je dus ook naar een TMF chat op internet. Dat was internet net gestart. Toen ging ik naar de bibliotheek. En daar kon je dan met mensen chatten. Iedereen die daar aangesloten was. En nu zitten we allemaal via WhatsApp contactgegevens. We hebben niet echt chatgroepen meer volgens mij. In je WhatsApp. WhatsApp, ja oké. Maar goed, dat zijn wel mensen die je dan uitnodigen.\n\nSaber: Oh zo, je bedoelt met anonieme mensen.\n\nKishen: In de tijd van IRC bijvoorbeeld. Dat had je toch ook. Dat was gewoon een open groep. Waar je dan naar binnen ging en ging chatten. Maar dat was een beetje hetzelfde dat gevoel. Dat je dan inderdaad iemand ontmoet. En die dan heel bijzondere vragen aan je stelt. En denkt.\n\nSaber: Het is wat wel echt. Denk echt anders was. Wij zaten met z'n allen. Het waren gewoon nerds in het begin. Dus we zaten allemaal al in dezelfde bubbel. We waren een beetje dezelfde soort mensen. Dus dit is wel echt compleet. Maar hebben jullie het al gedaan?\n\nMila: Ja, we hebben een prototype. Daar zijn we echt jaren geleden mee begonnen. Althans, toen noemden we het geen prototype. Maar nu, jaren later wel. En die hebben we ook een keertje laten zien. In het Stedelijk Museum. De ander stond in de Belmer. En er stonden nog wat cocoons op andere plekken in Amsterdam. en het is zo bizar om te zien hoe mensen in VR op elkaar reageren want mensen gaan echt geheimen vertellen die ze normaal niet zouden vertellen ik heb een keertje stonden ook in Italië ik was in Italië en volgens mij stond de ander in, Oostenrijk en toen ging een vrouw tegen me, toen ik er zelf in ging vertellen dat ze eigenlijk wilde scheiden van haar man en dat ze dat nog aan niemand had verteld dus het feit dat je elkaar niet ziet maar wel in zo'n hele warme, romerige omgeving Je moet allemaal dingetjes doen.\n\nSaber: Dus er gebeuren echt dingen die je gewoon niet voorspelt.\n\nMila: Ja, mensen gaan echt helemaal open.\n\nSaber: Maar het is heel erg private. Het is niet zo dat je dit uitzendt of zo. Het is echt tussen die twee personen. En that's it.\n\nMila: Ja, hele intieme connectie.\n\nSaber: Ja, dat snap ik wel. Dat had ik niet verwacht. Ik dacht meer, er is iemand anders daar. En die een beetje babbelen met elkaar.\n\nKishen: En als je kijkt nu naar VR en de ontwikkelingen. Wat is de huidige staat, vinden jullie, op dit moment van VR?\n\nSammy: Nou, ik denk dat er was een hype. Voor de AI-hype had je de VR-hype.\n\nKishen: Denk je.\n\nSammy: Ja, Facebook had het plan, we gaan de metaverse maken. En dat wordt het nieuwe ding. Dus die hype zijn we nu denk ik een beetje voorbij. Dus het is ietsjes minder. Er wordt iets minder over gesproken natuurlijk. Het gaat allemaal over AI, dat zullen jullie vast ook hebben gemerkt. Maar ja, zoals jij zegt, de fysieke locatie gerichte VR is nog steeds wel echt populair.\n\nMila: Ja, want er zijn heel vaak distributieproblemen rondom VR. Dus stel je ziet het op een festival waar jij ook was, op IFFR. Ja, als je dan allemaal singleplayer VR hebt, dan heb je superveel mensen nodig die runnen. Dus heel veel personeelskosten. En voor heel weinig mensen die VR beleven. Dus multiplayer lost dat probleem op, doordat er meer mensen tegelijkertijd in VR kunnen. En je brengt mensen samen en je hebt minder personeel nodig. Dus conceptueel en financieel is het eigenlijk een uitkomst. Wat je nu meer en meer ziet.\n\nSaber: Ja, vet.\n\nKishen: En is er ook een bepaalde, ja oké, je zei het net al een beetje, een trend waar we op moeten gaan letten in VR. Dus inderdaad, noem het even de physical touch ofzo, kan ik dat zo noemen?\n\nMila: Ja, zeker.\n\nKishen: Zijn er nog andere trends waarvan je denkt van nou, stel dat ik in VR zou willen gaan treden, daar moet ik iets op gaan letten?\n\nSammy: Goeie vraag.\n\nMila: Jij weet hier meer over, maar je hoort nu heel veel over Gaussian-spladding. De techniek om het te maken.\n\nSammy: Ja, dat is een goeie.\n\nKishen: Wat is dat dan?\n\nSammy: Het is heel erg zwaar om traditionele 3D te renderen in stand-alone VR-headsets. Misschien goed om even uit te leggen wat het verschil is tussen stand-alone en tethered. Nou ja, stand-alone is eigenlijk dat de hele computer in de bril zelf zit. Alleen dan heb je dus te maken met een mobiele GPU. Dus dat is gewoon niet zo sterk. Ja, je kan niet zo'n hele mooie 3D-omgeving maken als op een computer. Daarnaast is het ook zo dat in een VR-headset... je in principe veel grotere field of view moet renderen... dan op een computerscherm. Dus je moet al meer renderen. Dus het kost al meer rekenkracht. En je moet twee ogen renderen... Want die ogen staan net iets uit elkaar. Nou ja, er zijn wel allemaal trucjes voor om dat efficiënter te maken. Maar alsnog is dat veel zwaarder dan gewoon iets op een scherm projecteren.\n\nMila: Dus in stand-alone gaan we heel vaak voor een low-poly uiterlijk. Wat eigenlijk een beetje hoekig en simpel is. Maar in de stel kan je ook juist weer artistiek omarmen. Zoals bijvoorbeeld in de VR silent disco. Alles heel brutalistisch en een beetje afhaag zo maken.\n\nSammy: Ja, en nu is er een nieuwe techniek. Nou ja, ik weet eigenlijk niet of die zo nieuw is en ik moet zeggen, ik weet de details er ook niet echt over, maar dat zijn eigenlijk Gaussian Splats en die kunnen gegenereerd worden door onder andere AI. Volgens mij kan je ze ook zelf maken, maar ik weet niet hoe dat werkt. Volgens mij kan je ze ook scannen zelf.\n\nKishen: Oké.\n\nSammy: Dus je kan de ruimte scannen. Ja. Alleen het nadeel daarvan is dat het alleen goed eruit ziet op één punt in de 3D-wereld. Zodra je er dan uitloopt, dan wordt het ineens heel erg glitchy.\n\nKishen: Maar dat is misschien wel een ontwikkeling die nog gaande is?\n\nSammy: Ja, want je kan hyperrealisme krijgen in een heel erg laag, low-end device. Ik heb nog niet echt VR-makers gezien die het gebruiken.\n\nMila: We hebben het laatst geprobeerd met twee VR-developers. Want ze wilden eigenlijk een hele mooie realistische huiskameromgeving. Toen dachten we, weet je wat, laten we het proberen. Maar toen uiteindelijk, tijdens dat project, kwamen we toch achter van... Nee, we moeten toch op de ouderwetse tour gaan. Maar ik denk niet dat het nog lang zal duren.\n\nKishen: Oké, waar lag dat dan aan? Omdat het dan nog niet netjes klopt?\n\nMila: Ja, wat Sammy zei. Als je op één punt blijft staan, dan ziet het alles er goed uit. Dan is het bijna een soort van foto om je heen. Maar zodra je dan twee meter verder loopt, dan heb je een heel raar perspectief en ziet het er glitchy uit.\n\nSaber: Maar het heet Gaussian Splatting.\n\nKishen: Gaussian Splatting, oké.\n\nSaber: Ja, ik ken alleen een Gaussian Filter uit Photoshop.\n\nKishen: Is dat hetzelfde, met je?\n\nSaber: Ja, hoe kom je, want dat Splatting is gewoon, nou zit ik weer aan Splatoon te denken op...\n\nMila: Volgens mij is dat idee ook, maar goed.\n\nSammy: Het zijn eigenlijk een soort van, je kan het zien als pixels die in een 3D space worden geprojecteerd.\n\nSaber: Ja, precies.\n\nSammy: Vandaar dus ook dat als je uit een 3D space... Dat de pixels niet meer goed geplaatst. Dat is een beetje het idee. Maar de techniek daarachter werkt iets anders. Ik zou het zo niet uit kunnen leggen.\n\nSaber: In de show notes zetten we gewoon een link.\n\nKishen: Ja toch? Dat is op zich wel een goede trend misschien om te volgen. Maar we hadden het net ook heel even volgens mij over avatars. Of was het buiten deze opname? Ik weet het even meer. Maar we hadden het net even over avatars. Is het al zover dat je AI daarvoor kan gebruiken? dat je je avatars kan laten genereren laat ik het zo maar even zeggen en nou ja, jullie knikken al ja dus ik denk dat iedereen ook denkt ja, dat zal er heus wel zijn maar in hoeverre hebben jullie de ervaring mee en denken jullie na over de risico's die daar lopen want ja, je hebt toch heel veel deepfake, in de wereld nu al, in hoeverre hebben jullie daar ervaring mee, Of houden jullie er geen rekening mee?\n\nMila: Ja, we zijn heel veel bezig met conversationele AI. Omdat, ja, net als multiplayer VR, dat kan heel intuïtief zijn. En we zijn, alle content die we maken is eigenlijk niet zo... met hele ingewikkelde controllers en allerlei knoppen. Het is eigenlijk dat iedereen van elke leeftijd het kan doen. Gewoon superintuïtief en makkelijk. En conversationele AI heeft die karaktereigenschappen ook. Want je praat er gewoon mee. En, nou ja, de meeste mensen kunnen praten. En in ieder geval meer dan lezen.\n\nSaber: Ja, juist.\n\nMila: Dus we hebben verschillende conversationele AI's. Soms in de vorm van avatars. In VR of niet in VR. Op een tablet, op een website, noem maar op. Maar je wil natuurlijk niet dat die conversationele AI's de verkeerde dingen zeggen. Dus daar voor één project ben jij heel veel mee bezig geweest, Sam. Dat je, als je zegt dat je er een eind aan wil maken bijvoorbeeld.\n\nSaber: Oh ja, ja.\n\nMila: Dat de AI niet tips geeft om dat te gaan doen.\n\nKishen: Ja, precies.\n\nSaber: Wat een totaal realistische iets is. Wel heftig. Wat gebeurt ook toch?\n\nSammy: Ja, en zo'n AI kan altijd wat onvoorspelbaar zeggen. Dus daarom is het zakel om er altijd bij te zetten dat het een AI is en dat hij fouten kan maken. Ik denk ook dat we als samenleving steeds meer daaraan wennen dat er wel eens iets raars gezegd wordt door een AI. Dus, maar goed, om terug te komen op die avatars, misschien wel leuk om wat projectjes te noemen. Want we hebben in VR, dat is eigenlijk het project waar ik hiermee als eerste mee begon toen ik hier kwam werken. Hebben we een hele oude, zagrijnige man gemaakt.\n\nMila: Walter.\n\nSammy: Walter heet die. Met een hele oude, zagrijnige mannen. Naam?\n\nKishen: Naam, vonden wij. Naam zeggen, hè. Iedereen kent wel een Walter die chagrijnig is.\n\nSammy: Toch? Ja, dus en, nou ja, Walter is eigenlijk een trainingstoel voor mensen in de zorg. Ja, en Walter die moet je eigenlijk overhalen om een stukje technologie in huis te nemen om zijn leven makkelijker te maken. Maar Walter heeft een hekel aan technologie. Alles wat een scherm heeft, moet je niet aankomen zetten bij Walter. Dus nou ja, we hebben hem een heel leuk karakter om een AI te geven. En we hebben hem dat karakter gegeven en je moet eigenlijk verschillende stappen doorlopen... om hem uiteindelijk over te halen om toch dat stukje technologie in huis te nemen. Ja, en dat is de trainingstool voor mensen in de zorg.\n\nMila: Je moet je voor je zien dat je dus in VR tegenover die boze man zit. In een hele ongezellige huiskamer. Het is best wel intimiderend als dat VR karakter alleen maar loopt te bommen. Terwijl jij je best doet om hem te motiveren en te enthousiasmeren. En alles uit de kast haalt. Dus het is best moeilijk om het voor elkaar te krijgen. En soms lukt het dus die zorgprofessionals ook niet. Niet om Walter te overtuigen om die technologie in de proefperiode in te zetten. Dus dan zie je die zorgprofessionals echt zo. Ja, hoe kan dit nou?\n\nSammy: En het is ook grappig. We hebben dat echt de VR-omgeving gebruikt in de ervaring. Dus ja, je ziet ook dat hij zijn pillen bijvoorbeeld op de grond laat slingeren. Dat zijn huis een rotzooi is. Dat er niks in zijn koelkast staat. En dat zijn allemaal dingen waar je over kan beginnen. Waardoor hij dan over zijn vrouw begint. die is verloren en dan win je zijn hart langzaam een.\n\nKishen: Beetje en.\n\nSammy: Dan luistert die toch meer naar je dus ja.\n\nKishen: Heel leuk onderwerp trouwens en ook heel interessant, hoe dit onderwerp gaat helpen om mensen ook gewoon details uit het verhaal te halen maar je moet het toch op een of andere manier bouwen dus ik ben wel benieuwd naar hoe jullie dit dan bouwen je moet het toch uiteindelijk ontwikkelen Noem het even software ontwikkelen. Ik weet even niet hoe je het anders moet noemen.\n\nSammy: Ja, ja, ja. Nou, allereerst hebben we dit natuurlijk in Unity gebouwd. Omdat we stand-alone headsets gebruiken. Toch wat lagere kwaliteit graphics nodig. Dus nou ja, je hebt de tegenhanger Unreal Engine. Dat is toch wat meer voor de zwaardere game toepassingen. Dus wij gebruiken dan vaak Unity. En er is een hele mooie tool eigenlijk. Een mooie API om 3D karakters te maken. Dat heet Conv AI. En zij waren er al vrij snel mee, vrij vroeg mee. Dat je dus, ja, je kan prompten en er zit een API aan vast. En die kan je koppelen aan een 3D-karakter, dus een 3D-model. En die zorgt ook dat die mondbewegingen met de LLM-tekst naar spraak, dat dat allemaal samenkomt tegelijk. En wat hij zelfs kan doen, is emoties op het gezicht tonen. dus als Walter blij is dan gaat hij ook lachen, dus dat kan en ja dus dat is een hele leuke tool, je kan ook zeg maar in een web dashboard zelf kan je al een 3D karakter maken, kan je ermee praten dus dat is heel leuk dus dat hebben we gebruikt het.\n\nSaber: Gedrag van Walter, hoe is dat dan? zijn er regels of business rules? ik noem het dan business rules maar geef je dan de regels op of het gedrag?\n\nMila: En wat wel bijzonder is in dit geval, is dit hebben we echt in samenwerking met die zorgorganisatie gedaan. Want wij weten natuurlijk niet wat de perfecte gespreksvaardigheid wil zijn. Dus we hebben echt overlegd van oké, hoe zou het perfecte gesprek eruit zien? Er zijn bepaalde theorieën voor en dat hebben we dan weer toegepast in de prompt. En als dan de persoon in VR het niet goed doet, dan kan je ook niet naar de volgende stap.\n\nKishen: Dus je bent het aan het trainen als het ware. Met trainingsdata noemen ze dat toch?\n\nSammy: Ja, en daarnaast volgt Walter eigenlijk een soort van beslisboom. Dus hij heeft bepaalde statussen van prompts, bovenop zijn normale prompts.\n\nKishen: Ja, precies.\n\nSammy: En dan... Als je zo reageert, dan ga je die kant op in het gesprek. En dan klapt hij nog meer dicht. Of dan wordt hij nog zachtreiniger. Maar als je over zijn vrouw begint, zeg maar, dan gaat hij steeds meer zich openen naar je. En dan wil hij toch wel een keer die technologie proberen. Dus op die manier hebben we dat als een hele grote beslisboom. Doe je dat eigenlijk ook in traditionele games?\n\nKishen: Ja, dat wilde ik net zeggen, toch? Want het klinkt als een softwareontwikkelspelletje wat je bouwt.\n\nSammy: Precies, ja. Dus het is een beetje een combinatie, want hij heeft wel zijn eigen gedrag ook nog een beetje... Dus het is niet zo dat je zegt, zeg nu deze zin. Als jij die zin antwoordt. Dus het is wat meer opener. Dus gedraag je nu een beetje zo.\n\nKishen: En al die prompts. Even een beetje een technische vraag hierover. Want ik ben me echt heel nieuwsgierig. Hoe doe je het promptbeheer dan in dat project? Want ja, ik ben wel benieuwd. Want ja, het kan natuurlijk wijzigen. Kijk, wij zijn gewoon die hard coders. Dus wij weten dat versiebeheer speelt en dat soort dingen. Dat zullen jullie waarschijnlijk nu natuurlijk ook hebben met prompt. Hoe doen jullie dat?\n\nSammy: Ja, in dit project is het natuurlijk makkelijk met die tool. Dan kan je een karakter aanmaken. En daar kan je een beslissboom onderhangen en die kan je prompt geven. Je kan zelfs karaktereigenschappen met sliders aanpassen. Dus je kan hem extroverter maken of introverter. of heel erg koppig, wat we natuurlijk hebben gedaan.\n\nKishen: Ja, uiteraard. Heel leuk.\n\nSammy: Ja, dus dat is heel makkelijk. En ja, wat wij dan doen is, we maken verschillende versies van Walter. Walter versie 1, Walter versie 2.\n\nKishen: En hoe is jullie opslag daarin dan? Even gewoon voor de coders thuis, hè? Want stel dat je inderdaad hiermee zou beginnen. Waar moet je dan? Welke toolstack?\n\nSammy: Ja, dus Conf.ai, dat slaat dan echt die prompt zelf. Dat zit allemaal mooi in zo'n dashboardje. En nou ja, dan de andere kant, wat je in Unity bouwt, daar kan je gewoon een kit voor gebruiken. In principe, Unity heeft ook een interne tool, plastic heet dat, dat is voor... ...beginnende game developers heel erg handig. Omdat Git en Unity... ...kansoms een beetje tricky zijn... ...om de allereerste keer goed in te stellen. En je zit ook met die... ...large asset files.\n\nSaber: Ja, de binaries.\n\nKishen: Dat is wel een kilo volgens mij.\n\nSammy: Daar zit je al gauw op een Gitlab of zo... ...zit je al gauw tegen plafonds aan. En je moet LFS gebruiken... ...wat ook een beetje tricky is. Dus als je dan plastic gebruikt... ...dan is dat allemaal... is dat allemaal voor je geregeld. Alleen ja, ik als code nerd hou ervan om veel opties te hebben en precies te zien wat er gebeurt en waarom. En CICD erin te kunnen gooien en de oude medetesting en noem maar op. Dus ik gebruik voor dat soort projecten wel Git en GitLab. GitLab is mijn favoriet.\n\nKishen: Oh ja.\n\nMila: En voor de beginners Plastic SCM heet het.\n\nSammy: Oh, die kennen ik. Ja.\n\nSaber: Ik ken hem.\n\nSammy: Ja, ik zeg plastic, omdat ik zo gewend ben.\n\nSaber: Ja, ik dacht al dat het SCM is.\n\nSammy: Plastic SCM, ja.\n\nSaber: Die ken ik.\n\nKishen: Had jij nog een vraag?\n\nSaber: Nee, ik had geen vraag. Ik herkende, omdat je zei plastic, dacht ik al, het zal plastic SCM kunnen zijn.\n\nSammy: Ja, ja, ja.\n\nSaber: Maar goed, dat is waar.\n\nKishen: Goeie, goeie tip. En je had het net over een model die je dan gebruikt. Runnen jullie dan, hosten jullie die dingen dan zelf of doen jullie dat in de cloud? Hoe maken jullie gebruik van die LLM's?\n\nSammy: Ja, die tool, Conf.ai, dat is een webdashboard, daar kan je dus verschillende LLMs kiezen, die aan je karakter hangt. Dus het is heel makkelijk, is al vooraf allemaal dicht.\n\nKishen: Dus alles is al gewoon in een, ja. Hoe heette die, sorry, hoe heette die website nou?\n\nSammy: Conf.ai, Conf.ai.\n\nKishen: Conf.ai. Zullen we even meenemen?\n\nSaber: Conversational dan, ja.\n\nSammy: Ja, conversational.\n\nMila: We kiezen er vaak voor om eerst dit soort tools te gebruiken. Want je zou het natuurlijk ook helemaal zelf kunnen bouwen. Maar dan ben je wel een flinke tijdje bezig.\n\nSaber: Klopt.\n\nMila: Dus totdat het niet gigantisch groot gaat opschalen. Of dat we er heel veel verschillende soorten projecten mee doen. Kiezen er vaak voor om het gewoon met dat soort tools te doen. Want je bespaart er enorm veel tijd mee. En de kwaliteit is vaak heel snel goed. En op een gegeven moment loop je dan vaak tegen de limieten aan. En dan is het misschien een slimme keuze om de overstap te maken.\n\nSaber: Ja, precies. Ja, makes sense.\n\nKishen: Ja, toch? Ja. Oké. Ja, leuk. Ik denk dat je... Ja, want je raakte net FSC ICD aan. En ja, ik had er toevallig ook een vraag over. Hoe ziet jullie software-developed life cycle zo'n beetje eruit? Je zei net GitLab, gebruiken jullie volgens mij? Ja.\n\nSammy: Ja, het verschilt heel erg. Want we werken heel erg op projectbasis ook. We hebben nu een paar projecten die echt wel lange termijn, zeg maar, ongoing, voor altijd. soort van agile projecten aan het worden zijn, maar voornamelijk hebben we echt een project wat gewoon een begin en een eind heeft. En als de looptijd wat korter is, dan ga je natuurlijk geen hele CICD pipeline instellen en automated testing en noem het maar op. Helemaal bij hele korte projecten, ja, dan heb je daar gewoon geen tijd voor. En dan is de code soms ook wat slordiger. Dus ja, dan steeken we daar wat minder tijd in.\n\nKishen: Ja, dat snap ik wel. En je had het net over automedetesting. Hebben jullie daar al een beetje ervaring mee inmiddels?\n\nSammy: Ja en nee. Bij Studio Vrij doen we nog niet heel veel automated testing. We zijn er wel mee bezig. En helemaal met de nieuwe ontwikkelingen in AI is het heel interessant. We hebben een dashboard app ergens. En daar heb ik gewoon tegen Claude gezegd. Nou, ga maar eens naar die site toe. En maak maar eens alles stuk wat je stuk kan maken. Kom maar bij me terug met een lijst van dingen die niet werken. Ja. Dat werkt super.\n\nMila: Ja, ook heel systematisch.\n\nKishen: Ja, hij weet van dingen te breken.\n\nSaber: Ja, dat klopt wel.\n\nKishen: Dat is goed zeg.\n\nSammy: En hiervoor heb ik wel in het verleden heb ik UnitTest in Unity zelf. Die heeft een tool daarvoor gedraaid. En die kon je dan ook automatisch triggeren vanuit GitLab.\n\nKishen: Ja, natuurlijk.\n\nSaber: Ja, de usual.\n\nKishen: En gebruiken jullie ook AI in VR? zelf, dus hoe ziet die wereld eruit het maken ervan, nou niet het maken ervan maar echt het gebruik daarvan stel dat je in zo'n virtual reality je zit daar en in hoeverre weet je nou of je echt met AI te maken hebt of niet.\n\nMila: Ja, het is grappig. We zijn nu met dat project de oxytocinemachine, hebben we dus één idee, dat eigenlijk je antwoord allemaal vragen samen. Dus dat is die installatie waar mensen in verbinden waar we het net over hadden. Dus je gaat allemaal vragen antwoorden. Dus eerst van wie ben jij, waar kom je vandaan en langzaam worden die vragen allemaal wat dieper. Maar we hadden dus het idee om een AI op de achtergrond te laten meeluisteren naar wat er wordt gezegd. Dus wat eigenlijk de sfeer in het gesprek is. Is het heel awkward tussen die mensen of spatten de vonken ervan af? En aan de hand daarvan zouden we de kleuren van de omgeving, de geluiden, de interacties en noem maar op kunnen aanpassen. Maar uiteindelijk dachten we daar nee, wij willen vooraf bepalen wat de kleuren van de omgeving zijn. Zodat wij het gesprek een beetje kunnen leiden. Maar we hebben er nu wel voor gekozen om de AI te laten luisteren naar wat mensen individueel zeggen. Zodat aan de hand daarvan de avatars zich aanpassen. Dus stel iemand is heel excited, dan zie je misschien het hart heel abstract.\n\nSaber: Wat harder kloppen.\n\nMila: Of iemand is heel gesloten, dan wordt het een wat harder materiaal van de avatar. Dus eigenlijk een onzichtbare AI. En dit is nog conceptueel, maar we denken dat dit heel goed zou kunnen werken.\n\nKishen: Wauw, wat een mooi zeg. Wat interessant.\n\nSaber: En dat kan ook helpen om mensen die dat niet herkennen. Om dan juist te leren. Ik weet niet of dat zo ver gaat. Maar dat je dan leert dat iemand die boos is. Zo zie je dat die boos is. Dus dat leer je misschien ook al. Steek je weer dingen van.\n\nMila: Ja precies. Heeft de AI het dan goed? Of heeft de menselijk oordeel het goed?\n\nSaber: Ja dat is wel waar.\n\nKishen: Hebben jullie ook problemen gehad als developers. Met performance. En het optimaliseren van de oplossing die jullie hebben. Ik kan me voorstellen dat ook in die silent disco.\n\nMila: 100%.\n\nKishen: Want volgens mij zei je dat ook in de talk ook. En dan begon je erover.\n\nMila: Oh ja, ja, ja. Dat is heel moeilijk om het allemaal goed geoptimaliseerd te krijgen.\n\nSammy: Ja, ik denk dat VR maken op stand-alone headsets. Daar leer je echt wel flink wat over performance. En over rendering. En over wat je wel en niet kan maken. En ja, je moet heel conservatief omgaan met alles. Ja, ja, ja.\n\nKishen: Ja, stel, heb je iets voor de beginnelingetjes om alvast, weet je, als mega tip mee te geven?\n\nSammy: Ja.\n\nKishen: Let hier eens op.\n\nSammy: Wordt goed in shaders maken.\n\nSaber: Oh.\n\nKishen: Oh, shaders. Oké.\n\nMila: Een andere tip is, wij printen altijd de frames per second in het beeld. Dus de frame rate.\n\nSaber: Oh, ja, ja.\n\nMila: Dan ga je gewoon in VR en zie je de hele tijd heel irritant in je rechterbovenhoek. Zie je zo de frame rate. Maar ja, hoeveel moet er ook weer zijn? 67?\n\nSammy: Ja, het is een beetje... Eigenlijk 72 is ideaal. Maar we accepteren 60 ook soms wel eens.\n\nSaber: Ja.\n\nSammy: Maar als het dertig is, dan wordt het wel echt vervelend.\n\nMila: Dus altijd daarnaar kijken. En als dat niet goed is, dan werk je aan de winkel.\n\nKishen: En als laatste vraag voor een developer. Wat moet je vooral niet onderschatten? Als je met VR gaat.\n\nSammy: De tijd die het kost om iets moois te maken.\n\nKishen: Ja, zeker.\n\nMila: En testen, testen, testen. Je doet altijd aannames over waar mensen naartoe kijken. En wat ze gaan doen en welke interacties. En dan doen mensen het voor de eerste keer. dan kijken ze echt op gewoon 100% de verkeerde kant op de hele tijd want dat is interessant.\n\nSammy: Op websites is de user experience, de UX de UI is al helemaal uitgevonden mensen hebben dat al jaren doen dat al tientallen jaren en het is gewoon heel logisch, oh ja dit moet een slider zijn dat moet een knop zijn, dat moet oplichten nou ja, In VR heb je controllers, kijk je rond, raak je dingen met je handen echt aan, pak je dingen op. En dat is nog helemaal niet echt uitgevonden. Dus het is een heel grappig medium waar je soms echt aannames kan maken van mensen snappen dit. En dan blijkt het totaal niet te kloppen. Of dat je denkt, nou ik weet niet of mensen dit wel snappen. En iedereen doet het en begrijpt het.\n\nMila: Ja, totaal onverwachte dingen komen er altijd uit.\n\nSammy: Ja, dus dat maakt het ook wel heel erg leuk en creatief om aan te ontwikkelen.\n\nSaber: Het is een relatief jong vakgebied. Dus ja, die ervaring is nog allemaal nog niet... Want dan zag ik dat bij film, daar had ik het ook niet door, dat film zeg maar ook de focus waar erop gefocust wordt. Dus het viel me later pas op dat niet alles scherp is.\n\nSammy: Oh ja.\n\nSaber: En dat is ook een soort van bewust. En dat weten we inmiddels waar mensen echt naar kijken of waar de focus op moet komen.\n\nSammy: Ja, en zelfs ook games zijn al redelijk uitgevonden. Kijk, iedereen die een game speelt, die even ergens op moet springen met een man. Ze drukt gelijk op X op een Playstation controller.\n\nSaber: Zeg maar.\n\nSammy: Maar dat heb je nog niet zo bij VR.\n\nSaber: Nee, maar ook hoe de camera zich gedraagt. Volgens mij ook als hij off is, dus als het net niet is, dan merk je het er. Dat wordt hartstikke misselijk. Ja, precies. Waarom is dat spel zo raar? Dat is wel een ding, ja.\n\nKishen: En hoe snel beweegt de wereld van VR qua softwareontwikkeling of misschien in...\n\nMila: Ja, dat valt vies tegen. Ja, mensen zeggen al jaren dat VR de next big thing is. Maar ik ben er eigenlijk altijd al wel een beetje sceptisch over geweest. Het schiet niet op. Zeker niet als je het vergelijkt met AI-ontwikkelingen. Maar ik denk wel dat VR gewoon heel goed voor bepaalde use cases is. Dus training of artistieke installaties. Daar is het gewoon het allerbeste. Maar of het geadopteerd gaat worden door alle consumenten, daar heb ik wel twijfels over.\n\nSammy: Nee, ik denk inderdaad niet dat iedereen zijn computerscherm gaat vervangen door VR. Dat geloof is er misschien even geweest.\n\nKishen: En welke beweging dan wel zien jullie gebeuren? Als je het hebt over alles wat met virtual reality.\n\nSammy: Dat is sowieso het trainen van mensen in industriële omgevingen of in professionele settings. Dat is nog steeds heel erg populair. Simulatoren. Ik denk dat dat eigenlijk niet minder is geworden. En dus de arcade, samen ergens op een plek.\n\nKishen: Ja, precies.\n\nMila: De entertainment. En ook het kunstinnige. heel erg.\n\nSaber: En de minder leuke, dat had het volgens mij in die eerste podcast ooit ook.\n\nKishen: Ja, dat had het ook ook.\n\nSaber: Het leger, zeg maar.\n\nKishen: Oh ja, simulaties. Dat is wel iets.\n\nSammy: Het is niet echt VR, maar ja, die drones, besturingssystemen, die werken inderdaad allemaal met zo'n headset.\n\nKishen: En augmented reality? Zijn jullie daar ook mee aan het kijken binnen Studio Free?\n\nMila: Ja, ook al moet ik wel zeggen, ik ben er zelf iets minder fan van, omdat ik, ja, de eigenschap van VR, dat je gewoon helemaal ondergedompeld wordt in een andere wereld. Dat vind ik gewoon zoiets magisch. En ja, met AR, zeg maar, à la Pokémon Go op een telefoon. Het is gewoon veel minder... immersief. Dus mixed reality daarentegen in de headset gebruiken we wel heel veel, maar dat gebruiken we vaak als overgangsmiddel. Dus dat je de headset opzet, en dan zie je de werkelijkheid, en heel langzaam verschuif je dan naar VR, dat het niet in één keer zo patsboom virtuele wereld, en dat kan best heftig zijn.\n\nSammy: Want daarmee kan je ook nog iets maken wat echt van het scherm afspat, zeg maar. Maar veel van die AR-brillen, die zijn dat net niet.\n\nKishen: Zeg maar.\n\nSammy: Maar je kan niet iets in volle resolutie wat echt de uitspad maken. Het is allemaal nog een beetje rudimentary qua visuals.\n\nMila: Maar dit is echt puur onze mening. Omdat wij gewoon enorm passievol over VR zijn.\n\nSaber: Nee, die snap ik wel. Ja, dat is wel de goede. Want wij zijn toen ook met onze neus op de feiten van AR, VR en MR. En volgens mij was er toen nog een keer.\n\nKishen: Maar stond MR of Mixed Reality? Ja, dat klopt.\n\nMila: Ja, dat kan redelijk verwarrend zijn.\n\nSaber: Ja, klopt. Dat was toen ook al van die definitie is voor sommigen net iets anders. Maar goed, dat is wel, ja. Ja, wel cool, ja.\n\nKishen: En dan, ja, ook, weet je, ik ben gewoon heel benieuwd wat er in de toekomst allemaal gaat gebeuren op dit gebied. Maar als je, kijk, AI is gewoon niet weg te denken overal, niet trouwens. Iedereen moet AI hebben tegenwoordig. Dus even kijken. Ja, passen jullie het ook echt actief toe in jullie huidige software development slash workflow om te versnellen, zeg maar? Of hoe werken jullie over het algemeen? Of werken jullie juist helemaal vanaf scratch ambachtelijk met code en dat soort dingen?\n\nSammy: Ja, nou ja, kijk, je kan er niet meer omheen, inderdaad, wat je zegt. Wij moeten ook wel eens een simpele API bouwen, nou ja. is eigenlijk onzinnig om dat zelf helemaal uit te gaan typen.\n\nKishen: Ja, precies.\n\nSammy: Dus ja, nee, tuurlijk, we gebruiken het veel ook voor code. Het kan ook heel goed code schrijven. Wel zie ik dingen die, ja, het visuele stukje en dan echt dat direct visueel programmeren, zoals met shaders of zo.\n\nKishen: Ja.\n\nSammy: Dat is vaak nog wat lastiger om dat te vertalen.\n\nKishen: Oh ja.\n\nSammy: Dus ja, hoe leg je uit? Ik wil flowende wolken, Die zeg maar links langs mijn scherm heen scoren. AI kan dat niet in code bedenken. Dus dat is nog iets echt wat vakmanschap is, zeg maar. En wat echt handmatig gedaan moet worden.\n\nSaber: Maar dat is ook niet in de gameindustrie, is dat ook nog niet? Ja, ik weet het echt serieus niet.\n\nSammy: Voor zover, ik weet het in ieder geval. Dat is mijn eigen ervaring. Ik weet niet, misschien zijn er wel speciale LLMs of tools die dat wel goed kunnen. Maar mijn eigen ervaring is dat die shaders, dat is echt handmatig nog heel erg.\n\nKishen: Kan het ook zijn omdat machines over het algemeen niet als mensen kunnen denken daarin, weet je wel?\n\nSammy: Ja, misschien.\n\nKishen: Van dat creatieve, want dat is toch echt een mens eigenlijk.\n\nSammy: Ja, het komt uiteindelijk wel.\n\nMila: Denk ik. Maar op dit moment misschien nog niet. Soms zeggen we ook vooraf aan het project van, gaan we dit project met veel AI of met weinig AI doen? En nu, Joël, een collega van ons, die heeft een idee voor een prachtig multiplayer kunstproject. Over eigenlijk de relatie tussen mensen en de relatie tussen mensen en technologie. En zij heeft gewoon, zij is daar de creative director. Zij heeft gewoon gezegd, we mogen hier geen AI gebruiken. Omdat overal, in de hele studio vrij is alleen maar AI, AI, AI. En dit is een AI-free zone. Ik moet zeggen, ik denk dat dit project echt goed gaat worden.\n\nKishen: Ja, echt. Maar hopelijk wel gewoon dingen die... Weet je, wat je net zegt, als je dan een API moet maken... Ja, weet je, tegenwoordig ga je dat toch niet meer...\n\nSaber: Ja, dat klopt.\n\nKishen: Maar dat toch wel.\n\nSammy: Ik ben benieuwd of ze daarover denkt.\n\nKishen: Oeh, echt? Zo ver.\n\nMila: Wat denk jij?\n\nKishen: Gewoon niet zeggen.\n\nSammy: Ik denk, nou ja... We zullen het zien. Maar ik denk dat er dingen zijn. Er zijn ook weleens dingen in de vellep. Die zijn gewoon irritant om voor de duizendste keer weer te schrijven.\n\nKishen: Dat bedoel ik.\n\nSammy: Maar ja, dus het visuele, het kunstzinnige stuk. Dat doen we nog wel zo veel mogelijk handmatig.\n\nSaber: Die snap ik wel.\n\nSammy: Ook qua audio, sounddesign. Dat doe ik graag handmatig. Ik gebruik daar geen AI voor om dingen te genereren.\n\nSaber: Dat is echt het creatieve. Maar een API, ja.\n\nSammy: Ja, precies.\n\nSaber: Dat zie ik niet helemaal. We weten allemaal hoe het moet. Het is eigenlijk bijna altijd hetzelfde.\n\nKishen: Zo hadden we ook vandaag een discussie met wat data engineers over... Dus kijk, je modelleert je data, dus in een model. En toen was ook de vraag van, stel je voor dat je dit zou moeten testen, end-to-end. Dan moet je natuurlijk een tool gebruiken om dat te automatiseren. Op een gegeven moment hadden wij met z'n tweeën, met Integrliet samen, bedacht... Waarom gaan we die code niet gewoon genereren? Want je weet toch wat het wijziging is op een model. Dus dan kan je ook een automatische test voor schrijven, weet je wel. Want anders ga je alles handmatig gaan zitten schrijven voor zo'n end-to-end test. Nou kijk, dat soort dingetjes denk ik wel weer van, hé, superslim om dan... voor te gebruiken. En ik moest ook aan iets anders denken toen je dit vertelde. Ik heb ooit een keer gehoord of misschien gelezen ergens dat ze Vincent van Gogh aan het prompten waren, weet je wel?\n\nMila: Een soort van.\n\nKishen: We hadden het net over Walter. Nou, Vincent dan. Die werd dan helemaal doodgeprompt in die zin, letterlijk. En toen gingen ze hem vragen om een schilderij te maken met een bepaalde context.\n\nSaber: Weet je wel.\n\nMila: Dat is ook bizar. Ja, zeker. Ja, het doet me ook denken aan een project waar we nu net aan gaan beginnen. Dat heette The Director. En dat is een VR-ervaring waar je in zit. En jij bent de regisseur van een film. Dus jij als speler moet je hele filmcrew coördineren. Dus cameraman of vrouw, noem maar op. Jij moet zeggen wat zij allemaal gaan doen. Maar die hele crew bestaat uit AI-characters. Dus aan het begin heb jij de touwtjes in handen. en kan je precies bepalen hoe het licht naar binnen schijnt, noem maar op. Maar langzamerhand... En nemen die AI-karakters een beetje de leiding over. Of althans, dat proberen ze. Weet je al net zo'n sensibiliteit kan doen van... Zou je anders vinden dat ik vijf suggesties geef om al die problemen in je leven op te lossen?\n\nKishen: Ja, ja, please, please. Dan ga je maar door.\n\nMila: En dit is dus eigenlijk... Deze ervaring is bedacht om jongeren stil te laten staan bij het feit van... Wat voor rol wil ik AI in mijn leven geven? Wil ik de touwtjes in handen houden? Of vind ik het prima om AI alles te laten doen? en uiteindelijk in die ervaring gaan al die AI-karakters natuurlijk de touwtjes uit handen nemen en bepalen zij het plot.\n\nSammy: En dan is de vraag wie is nou de director?\n\nSaber: Ja, dat is een goeie.\n\nKishen: Oeh, dat is een hele diepgaande vraag. Hé, maar ik merk dat wij onze uren al bijna voorbij zijn.\n\nSaber: Ja, ik vond het heel leuk.\n\nKishen: Ja, we kunnen wel door blijven gaan.\n\nSammy: Ja, het gaat heel snel.\n\nKishen: Maar aan al het moois komt toch wel eens een keer een eind.\n\nSaber: Ja, helaas wel.\n\nKishen: Dus we denken dat we nog maar even richting de laatste stapjes aan. Ja, de laatste stapjes van onze podcast.\n\nSaber: Doen we dat?\n\nKishen: Ja, nou ja, zoals, ja, ik zei het al voor de opname al. Ja, wij doen altijd aan het einde van onze show, ja, jullie ook even vragen om wat tips. En er zijn er al best wel wat tips inmiddels gegeven. Dus die zullen we zeker ook in de show notes gaan stoppen. Maar misschien hebben jullie zelf ook nog wel wat andere tips die je echt ook gewoon helemaal buiten dit onderwerp met ons zou willen delen. Dan gaan Samen en ik ook wel even nadenken. Ik heb er ook wel eentje.\n\nSaber: Nee, ik heb er wel één.\n\nKishen: Maar jullie als je...\n\nSaber: Laat maar komen. Nee, als jullie bedenktijd nodig hebben, kan. Want dan doe ik de mijne.\n\nKishen: Ja, doen we hem even op pauze, hè?\n\nSaber: Ja, nou ja.\n\nKishen: Maar ja, graag. Hebben jullie nog iets wat jullie onze luisteraars zou willen meelijken?\n\nSammy: Nou, als eerste, als je ergens de Silent Disco ziet... Ja, raad ik je aan om die zeker even te gaan bekijken.\n\nKishen: Ja, bekijken vooral, hè?\n\nSammy: Want meemaken, ervaren, ja.\n\nSaber: Ja, ja.\n\nSammy: Dus dat is mijn tip. Het is voor mijn tijd. Maar dus voordat ik hier kwam werken. Was deze ervaring net afgerond. En ik moet zeggen. Onpartijdige mening. De leukste VR ervaring die ik ooit heb gedaan.\n\nKishen: Maar komt die dan ook weer ergens?\n\nMila: Ja, we doen regelmatig festivals. Dus aankomende vrijdag.\n\nSaber: Ja, je hebt het te laat voor de opname.\n\nMila: Maar ja, dat maakt niet uit. Dan staan we bij In Science Festival in Nijmegen. Maar we gaan ook naar allerlei andere festivals deze zomer. Dus ik zou zeggen, hou het in de gaten. We denken aan Lowlands, Down the Rabbit Hole.\n\nSaber: Et cetera.\n\nKishen: Dat is een idee ook dan. Of jullie, of in ieder geval de organisatie.\n\nMila: Moet nog bevestigd worden.\n\nSammy: Dus bij deze Lowlands is geluid.\n\nMila: Precies.\n\nKishen: The word is out. Oké, hartstikke leuk. En andere tips misschien nog, Sammy? of iets mag alles.\n\nSaber: Ja het was al een goede tip hoor even niks bedenken.\n\nMila: Ik heb misschien wel een tip voor de mensen die VR gaan ontwikkelen, maar ook ontwerpen, er zijn eigenlijk twee hele simpele regels die vaak worden vergeten de een is avoid overload want als je een uitleg hebt gesproken in VR, en heel veel visuals en een soundtrack, en ondertiteling dan snapt niemand er meer wat van. Dat is heel wat anders bij films. Dus daaruit volgt ook de volgende regel... die we altijd toepassen. Keep it stupid simple. Want zoals Semmy eerder al zei VR maken... is echt lastig. Dus hoe simpeler je het houdt... hoe simpeler het concept... in onze ervaring wordt het daar alleen maar beter van.\n\nSaber: Ja, ik snap wel.\n\nSammy: Ja, helemaal mee eens. Ik heb nog één tip trouwens. Die me ineens te binnen schiet... Voor alle developers die nog nooit een game-engine hebben aangeraakt... ik raad het ten zeerste aan om een keertje Unity te proberen. Want het is zo erg satisfying. Het is zo leuk om te doen. En zo snel heb je echt een mooi resultaat. Als je al een klein tutorialtje online volgt... dan heb je al een hele game gemaakt. Dus het is gewoon heel snel van een stukje code naar een heel mooi resultaat. Dus ook voor beginnende developers... Ja, je kan heel erg lang stuntelen met HTML leren, wat heel tricky kan zijn als je net begint. Maar je kan ook beginnen met Unity en dat is een stuk leuker.\n\nSaber: Oké, goede tip.\n\nKishen: Heel goed. Ja, thanks.\n\nMila: En jullie?\n\nKishen: Ja, nou ik heb hem eigenlijk een beetje van jullie gestolen, moet ik zeggen. Maar dat was lekker voor de opname, dus dat telt niet. Maar ik heb even voor mezelf sowieso, want mijn zoontje, tien jaar, die is veel met Roblox en Minecraft bezig. Maar ik wist helemaal niet dat het ook in VR was. Dus die tip wilde ik nog even aan iedereen geven. Ga eens kijken of je dat met VR kan spelen. Ik ben wel benieuwd hoe dat eruit ziet allemaal. En wat voor ervaring dat nog meer levert. En ook omdat je daar natuurlijk ook in kan bouwen. Roblox en Minecraft. Ja, dat zou mijn tip zijn. Maar goed, ik heb een beetje van jullie gelet.\n\nSaber: Het is gewoon een doorgeef tip.\n\nKishen: Ja, het is gewoon een doorgeef lijk.\n\nSaber: Het is een halve tip.\n\nKishen: Ja, precies.\n\nSaber: Ik weet niet wat bij wie je komt. Ja, de vorige keer wel meer. Je moet er niet compenseren, vriend.\n\nKishen: Ik moet compenseren nu. Nou, samen?\n\nSaber: Ik heb gewoon een tip. Dit is gewoon reclame maken voor je eigen...\n\nKishen: Ja, eigen best wil.\n\nSaber: Nee, voor mezelf. Nee, niet voor mezelf. Voor ons.\n\nKishen: Oh ja, oké, sorry. Voor ons.\n\nSaber: Codaclats heeft natuurlijk een nieuwe website. Dat is niet zo heel gek. Er is ook een app. Een command-line app. En dan kun je Codaclats luisteren via je CLI. Dat heeft een toei. En ja, natuurlijk door onze vriend Kloot. gegenereerd, dus dat de eerste versie 0.5 staat online, dus ik had ten eerste instantie, ja, nu ga ik los jongens.\n\nKishen: Ja zeg maar.\n\nSaber: Eerst was het gewoon makkelijk, want er had een API op de website, dankjewel. En toen heb ik gewoon gezegd, maak iets leuks, ik heb nog niet eens gezegd wat, ik zeg maak iets leuks met die API, verzinnen ze iets. En toen zei hij, ik kan eventueel een TUI of een CLI applicatie maken en dat heeft hij, Alleen zat er nog een dependency op MPV. Dus om audio af te spelen. Daar wilde ik eigenlijk vanaf. Dat heb ik vandaag geprompt.\n\nKishen: Oh.\n\nSaber: Ik zeg, maak maar iets in Rust, zeg maar. Want ik kan echt geen Rust trouwens. Dus aan mij had hij niks.\n\nKishen: Nee.\n\nSaber: Toen heeft hij die library gemaakt. Hij zei, ja, dan heb je ook nog iets nodig. Een NPM, dan moet je even zo registreren. Security. Dus echt, hij heeft me helemaal begeleid door dat ding. Vond ik wel heel erg stoer. Dus die nieuwe versie heeft dat ook. Dus die staat net online.\n\nKishen: Nice.\n\nSaber: Ik hoop dat hij bij andere mensen... Want hij zou multi-platform moeten zijn. Dus op Windows en Mac. Ik heb helaas niet getest overal. Maar Mac doet je het.\n\nKishen: Ja, onze luisteraars wel.\n\nSaber: Ja, precies. Dat was eigenlijk stiekem...\n\nSammy: Is jullie website open source?\n\nSaber: Nee, die Klets app, die wel. Die CLI tool, die staat gewoon op GitHub. Onze website niet. Ja, ik weet wel waarom. Ik heb wel die source-code thuisdraaien. Zoals van Beurst. De vorige, de oude code van de site... Die had ik wel online op Github staan. Denk ik weg. Ja, die is weg. Bij deze. Dus dat was mijn tip.\n\nKishen: Nou, mooi.\n\nSaber: Zouden we door de tips heen, denk ik?\n\nKishen: Ja, denk je wel. Voor het delen je ervan. En kan je die CLI... Ja, precies. Installeer je dan gewoon...\n\nSaber: Ja, het staat natuurlijk sowieso in de show notes. Als je naar codeklets.nl gaat, slash klets. Oh ja, slash klets. Dan kom je gewoon op de pagina en dan staat daar hoe je moet installeren.\n\nKishen: Oké, nice.\n\nSaber: En ook dat op GitHub. Want mocht je mij niet vertrouwen, kun je de source code zien. En dan kun je hem zelf lokaal npm.rf doen.\n\nSammy: Voordat je het weet, heb je OpenCloud geïnstalleerd op je computer.\n\nSaber: Ja, dat. Of ik ben Bitcoin's on mine of whatever.\n\nKishen: Dat wou ik net zeggen.\n\nSaber: De source code is daar. Dus als je me niet vertrouwt, kijk naar de code. Of laat je agent kijken naar de code.\n\nKishen: Ja, precies. En laat hij het beoordelen.\n\nSaber: Dan laat hij het wel. Nou, heerlijk.\n\nKishen: Nou, super. Ik wilde nogmaals even jullie bedanken van Studio Vrij.\n\nMila: Mima en Sammy.\n\nKishen: Ja echt top Bedankt dat jullie ons hier mochten dat we hier mochten zijn ook sowieso in de locatie Ja en dat was hem weer hè.\n\nSaber: Voor de volledigheid de links naar jullie site alles dat vind je sowieso in de show notes komt ook op de site te staan dus daar kunnen ze sowieso de luisteraars informatie vinden kunnen ze jullie makkelijk vinden ook dus dat is wel denk ik handig om te vermelden Ja zeker Ja.\n\nKishen: En natuurlijk onze luisteraars die weten het allemaal. Voor de mensen die net binnenkomen. CodeKlets kan je sowieso vinden op CodeKlets.nl. Daar kun je ook alles vinden hoe je ons kan benaderen via Slack. En ja, wat je al zei, alles staat natuurlijk op onze website om contact op te nemen.\n\nSaber: Dat is ook wel grappig. Ik vond nu altijd, er is een e-mailadres. Ivo is er net bij.\n\nKishen: Oh, echt?\n\nSaber: En de catch-all komt allemaal bij mij uit.\n\nKishen: Oh, echt?\n\nSaber: In ieder geval een reden, denken ze, op dit moment, denkt iemand. En als hij luistert nu, dan weet je, is dat fout.\n\nKishen: Oh, dan moet je het vertellen ook samen.\n\nSaber: Nee, dat het ging om sponsoring of zo, weet ik veel. Dus die hadden Ivo aangesproken. Zoiets van, hey Ivo, kun je dat niet? Dus dat is nu de derde mail. En in één kant wil ik reageren. En aan de andere kant dacht ik van ja, nee vriend. Ik weet niet of je... Wie benadert jij nu eigenlijk überhaupt? Maar goed, dat zal wel. Dus dat is wel weer grappig. Dus je kunt ons mailen. Ik heb alleen die contactgegevens offline gehad. Dus ik weet eigenlijk niet eens hoe ze zijn gekomen op ivo.kodekles.nl. Want dat staat nergens online. Maar dat hebben ze gewoon zo gegokt.\n\nKishen: Nou goed.\n\nSaber: Ja, wel grappig.\n\nKishen: Nou, zoek ons op zou ik zeggen.\n\nSaber: Ja.\n\nKishen: En nogmaals bedankt iedereen voor het luisteren. En tot de volgende dan.\n\nSaber: Jeehoe.\n\nKishen: Jeehoe. Bedankt. Doei.\n\nSaber: Doei.",
"title": "Mila en Sammy over ontwikkelingen op VR-gebied, met een vleugje AI",
"updatedAt": "2026-03-13T09:39:58.100Z"
}